บทเรียนออนไลน์ วิชาสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม เรื่อง วัฒนธรรมและภูมิปัญญา
ทีมงานทรูปลูกปัญญา
|
27 ก.พ. 62
 | 20.5K views

ผังมโนทัศน์สาระการเรียนรู้

 

 

 วัฒนธรรมและภูมิปัญญา

 

 

วัฒนธรรมและภูมิปัญญา
     วัฒนธรรมไทย
     วัฒนธรรม หมายถึง สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อความเจริญก้าวหน้าจนเป็นเอกลักษณ์ของสังคมนั้น ๆ และถ่ายทอดไปสู่คนรุ่นหลัง แบ่งเป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ วัฒนธรรมทางวัตถุและวัฒนธรรมทางจิตใจ ทั้งนี้ สภาวัฒนธรรมแห่งชาติได้จำแนกวัฒนธรรมไทยออกเป็น 4 ประเภท คือ
     1. คติธรรม มีความเกี่ยวข้องกับจิตใจ ส่วนใหญ่ได้รับอิทธิพลมาจากหลักธรรมทางศาสนา
     2. เนติธรรม เป็นวัฒนธรรมทางกฎหมายและข้อบังคับต่าง ๆ ที่เป็นกรอบป้องกันมิให้สมาชิกละเมิดต่อระเบียบกฎเกณฑ์ของสังคม เช่น กฎหมาย และกฎระเบียบของสถาบัน
     3. สหธรรม เป็นวัฒนธรรมเกี่ยวกับการดำเนินชีวิต เพื่อให้สมาชิกในสังคมอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข เช่น ขนบธรรมเนียมประเพณีและมารยาททางสังคม
     4. วัตถุธรรม เป็นวัฒนธรรมเกิดจากการประดิษฐ์ของสมาชิกในสังคม เช่น ที่อยู่อาศัย และเครื่องใช้

วัฒนธรรมไทยมีความสำคัญในด้านต่าง ๆ ดังนี้
     1. ช่วยให้มนุษย์สามารถปรับตัวต่อสิ่งแวดล้อมในสังคม
     2. การศึกษาวัฒนธรรมทำให้เข้าใจชีวิตความเป็นอยู่ เจตคติ ความคิดเห็น และความเชื่อ
     3. ทำให้เกิดความเรียบร้อยในสังคม
     4. ช่วยสร้างความเจริญให้แก่สังคมไทย
     5. ช่วยสร้างความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันแก่สังคมไทย
     6. ช่วยแสดงถึงความเป็นเอกลักษณ์ของชาติไทย แสดงถึงความเจริญรุ่งเรืองของชาติ

 

 

 ประชาชนและข้าราชการรอเฝ้ารับเสด็จที่ในหลวงจะเสด็จออกมุขเด็จ

 

 

ภูมิปัญญาไทย
     ภูมิปัญญาไทย หมายถึง ความรู้ ความสามารถ และทักษะในการดำรงชีวิตของคนไทย ที่เกิดขึ้นจากประสบการณ์เพื่อนำมาใช้ในการดำเนินชีวิตให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อม เหมาะสมกับยุคสมัย และมีเอกลักษณะเป็นของตนเอง

ความสำคัญของภูมิปัญญาไทย ได้แก่
     1. ช่วยสร้างชาติให้เป็นปึกแผ่น
     2. สร้างความภาคภูมิใจและศักดิ์ศรีเกียรติภูมิแก่คนไทย
     3. ช่วยส่งเสริมให้การประยุกต์หลักธรรมคำสอนทางศาสนาใช้กับวิถีชีวิตของคนไทยได้อย่างเหมาะสม
     4. สร้างความสมดุลระหว่างคนในสังคมและธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน
     5. ช่วยเปลี่ยนแปลงปรับปรุงวิถีชีวิตของคนไทยให้เหมาะสมตามยุคสมัย

     ภูมิปัญญาไทยแบ่งเป็น 9 ประเภท ได้แก่ ด้านเกษตรกรรม ด้านอุตสาหกรรมและหัตถกรรม ด้านการแพทย์แผนไทย ด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน ด้านศิลปกรรม ด้านภาษาและวรรณกรรม ด้านปรัชญา ศาสนา และประเพณี และด้านโภชนาการ

 

 

 การนวดแผนโบราณ

 

 

น้ำพริกกะปิ ผักสด ไข่เจียว ยำส้ม ต้มยำกุ้ง พะแนงหมู และผัดไทย

 

 

แนวทางในการอนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย ได้แก่
     1. การรักษา สืบทอดวัฒนธรรมของชาติ และความหลากหลายของวัฒนธรรมท้องถิ่นให้อยู่อย่างมั่นคง
     2. สร้างค่านิยม จิตสำนึก ให้ตระหนักในคุณค่าของวัฒนธรรมและภูมิปัญญาไทย
     3. การนำทุนทางวัฒนธรรมของประเทศมาสร้างคุณค่าทางสังคมและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ
     4. การบริหารจัดการองค์ความรู้ด้านศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม

รัฐธรรมนูญกำหนดสิทธิและหน้าที่ให้บุคคลอนุรักษ์วัฒนธรรมไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่น ดังนี้
     1. ทุกคนในท้องถิ่นมีสิทธิใช้ จัดการ บำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติและ ฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่นได้
     2. ชุมชนและชุมชนท้องถิ่นมีสิทธิดำเนินการอนุรักษ์ภูมิปัญญาและได้รับประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมผ่านกลไกการปกครองส่วนท้องถิ่น หรือองค์กรของรัฐ โดยไม่ขัดแย้งกับสิทธิของชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิม
     3. บุคคลมีหน้าที่พิทักษ์ปกป้องและสืบสานวัฒนธรรมของชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่น

การอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทย สามารถทำได้ดังนี้
     1. อนุรักษ์ ได้แก่ การปลูกจิตสำนึกให้ตระหนักถึงความสำคัญของภูมิปัญญาท้องถิ่น
     2. การฟื้นฟู ทำได้โดยการเลือกสรรภูมิปัญญาที่สูญหายหรือกำลังจะสูญหายแล้วนำกลับมาทำให้มีคุณค่าและมีความสำคัญต่อการดำเนินชีวิต
     3. การพัฒนา ทำได้โดยการพัฒนาภูมิปัญญาไทยให้เหมาะกับยุคสมัย และนำความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาช่วยในการผลิต การตลาด และการบริหาร
     4. การสืบทอดภูมิปัญญา แบ่งเป็น 3 รูปแบบ คือ การถ่ายทอดประสบการณ์ที่สั่งสมกันมาจากพ่อแม่ไปสู่ลูก การเรียนจากตำรา แล้วฝึกปฏิบัติ หรือทำเครื่องมือใช้เอง และการประยุกต์ความรู้จากสังคมอื่นมาใช้กับสังคมของตน โดยอาจจะซื้อ ลอกเลียนแบบ หรือเรียนรู้จากสื่อมวลชน

 

 

พิธีบายศรีสู่ขวัญ

 

 

การศึกษาเล่าเรียน

 

 

     5. การแพร่แลกเปลี่ยน มีการสนับสนุนและพัฒนาศักยภาพของชาวบ้าน โดยประกาศเกียรติคุณในลักษณะต่าง ๆ


วัฒนธรรมสากล
     วัฒนธรรมสากล หมายถึง แนวคิด แบบแผน รูปแบบของการประพฤติปฏิบัติที่นานาประเทศให้การยอมรับโดยทั่วไป ส่วนใหญ่มีถิ่นกำเนิดทางซีกโลกตะวันตกซึ่งมีความเจริญทางด้านเทคโนโลยีและวิทยาการ ทำให้เป็นที่ยอมรับของคนทั่วไปและกลายเป็นวัฒนธรรมสากลในที่สุด

วัฒนธรรมสากลที่พบเห็นโดยทั่วไป ได้แก่
     1. ด้านการแต่งกาย ผู้หญิงจะสวมเสื้อและกระโปรงเป็นชิ้นเดียวกันหรือหลายชิ้น ส่วนผู้ชายนิยมสวมเสื้อเชิ้ตแขนยาว ผูกเนกไท สวมสูทสากลทับชั้นนอก กางเกงขายาว บางครั้งอาจมีเสื้อกั๊กซึ่งจะเปลี่ยนไปตามความนิยม
     2. ด้านอาหาร ส่วนใหญ่เป็นอาหารประเภทฟาสต์ฟู้ดที่มีความสะดวกรวดเร็ว และประเภทขนมปัง ซุปใสหรือซุปข้นต่าง ๆ ปลา สลัดผัก อาหารจานหลักจำพวกเนื้อวัว แกะ ไก่ เป็ด อาหารทะเล ผลไม้ ของหวาน เช่น เค้ก ไอศกรีม กาแฟหรือชา

 

 

น้ำชาและเค้กเป็นอาหารสากลที่นิยมรับประทานมากในปัจจุบัน

 

 

     3. ด้านที่อยู่อาศัย นิยมสร้างบ้านโดยใช้อิฐและปูนซึ่งมีความแข็งแรงทนทาน
     4. ด้านการรักษาโรค มีการนำวิทยาการทางการแพทย์ จากตะวันตกเข้ามาใช้

 

 

ปัจจุบันมีการนำเครื่องมือทางการแพทย์ที่ทันสมัยจากต่างประเทศมาช่วยในการรักษาโรค

 

 

     5. ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม ทิศทางของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในสหัสวรรษใหม่มี 3 ด้าน คือ ด้านพลังงาน ด้านสุขภาพและอาหาร และด้านการติดต่อสื่อสาร ส่วนเทคโนโลยีที่เกิดขึ้นใหม่มี 4 กลุ่ม คือ เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร เทคโนโลยีชีวภาพ นาโนเทคโนโลยี รวมทั้งเทคโนโลยีวัสดุและเทคโนโลยีอื่น สำหรับเทคโนโลยีสารสนเทศที่แพร่หลายและมีความจำเป็นในการติดต่อสื่อสาร ได้แก่ คอมพิวเตอร์ อินเทอร์เน็ต และโทรศัพท์เคลื่อนที่ ซึ่งมีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว

เราควรเลือกรับวัฒนธรรมสากลและนำมาประยุกต์ใช้อย่างเหมาะสมตามแนวทางต่อไปนี้
     1. การเชื่อและปฏิบัติตามหลักของเหตุผล รู้จักเลือกรับวัฒนธรรมสากลที่เข้ากับสภาพสังคมเดิม
     2. ยอมรับความแตกต่างทางวัฒนธรรม เพื่อให้อยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุข
     3. การทำให้เกิดความสมดุล ควรปรับเทคโนโลยีและวัฒนธรรมใหม่ที่รับเข้ามาให้มีความสมดุล ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม พร้อมทั้งพัฒนาวัฒนธรรมเดิมให้เหมาะสมและสอดคล้องกัน
     4. การเลือกรับวัฒนธรรมต่างชาติที่มีคุณค่า เหมาะสมกับสังคมไทย ควรเรียนรู้วัฒนธรรมจนเข้าใจคุณค่าและประโยชน์ในทุก ๆ ด้าน เพื่อจะได้เลือกรับและปรับใช้ได้อย่างเหมาะสมกับสังคมไทย


Keyword  วัฒนธรรม  วัฒนธรรมไทย  คติธรรม  เนติธรรม  สหธรรม  วัตถุธรรม  ภูมิปัญญาไทย  วัฒนธรรมสากล 

 

แหล่งที่มาของเนื้อหา : สำนักพิมพ์วัฒนาพานิช www.wpp.co.th 

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
สังคมศึกษา ม. ต้น ทีเบรกอินยุโรป
1.5K views
สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
สังคมศึกษา ม. ต้น ทีเบรกอินยุโรป
1.5K views
แนวข้อสอบเข้า ม.4 ชุดที่ 4 โดยครูแพรไหม
0 views
วิชาสังคมศึกษาม.3 ชุดที่12
10.1K views
วิชาสังคมศึกษาม.3 ชุดที่13
10.1K views
วิชาสังคมศึกษาม.3 ชุดที่17
15.3K views
เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
สังคมศึกษา ม. ต้น ทีเบรกอินยุโรป
1.5K views
สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม
สังคมศึกษา ม. ต้น ทีเบรกอินยุโรป
1.5K views
ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง

แนวข้อสอบเข้า ม.4 ชุดที่ 4 โดยครูแพรไหม
0 views
วิชาสังคมศึกษาม.3 ชุดที่12
10.1K views
วิชาสังคมศึกษาม.3 ชุดที่13
10.1K views
วิชาสังคมศึกษาม.3 ชุดที่17
15.3K views