วัยรุ่นเป็นช่วงวัยที่ได้ชื่อว่ามีการเปลี่ยนแปลงและมีพัฒนาการในด้านต่าง ๆ แตกต่างจากวัยเด็กเป็นอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย สติปัญญา อารมณ์ และสังคม ซึ่งการเปลี่ยนแปลงที่มาแบบพร้อม ๆ กันหลาย ๆ อย่างนี้นี่เอง ที่เป็นสาเหตุให้ผู้ปกครองและผู้ใหญ่หลายคนเข้าใจว่า วัยรุ่นเป็นวัยที่เข้าใจยาก และเป็นวัยที่มักมีการต่อต้านสูง

ในขณะเดียวกัน การเปลี่ยนแปลงที่มากมายนี้ ก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ตัวของวัยรุ่นเอง รับมือกับการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ไม่ทัน และแสดงออกในลักษณะของอารมณ์ที่รุนแรงและฉุนเฉียวง่าย หรือ แสดงอารมณ์ในด้านต่าง ๆ มากกว่าเดิมเมื่อเทียบกับช่วงวัยเด็ก และหนึ่งในอารมณ์ที่เด่นชัดในช่วงวัยนี้ ก็คือ “อารมณ์โกรธ” นั่นเองค่ะ

อารมณ์โกรธและอารมณ์ทางด้านลบที่ทวีคูณขึ้นในวัยรุ่นนี้ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะการเปลี่ยนแปลงทางด้านฮอร์โมนการจากการเริ่มเข้าสู่วัยเจริญพันธ์ และการเปลี่ยนแปลงทางฮอร์โมนนี้เองที่กระตุ้นให้เกิดการแสดงออกทางอารมณ์ที่พุ่งสูงขึ้น ดังนั้น เป้าหมายหลักของคุณพ่อคุณแม่ที่กำลังมีลูก ๆ ที่เข้าสู่ช่วงวัยนี้ จึงมิใช่การหยุดหรือบังคับลูกไม่ให้ “โกรธ” แต่ควรเป็นการเริ่มที่การทำความเข้าใจและหาวิธีการแสดงออกและปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงนี้อย่างเหมาะสมค่ะ

การแสดงออกทางอารมณ์ โดยเฉพาะความโกรธ ความเกรี้ยวกราดในบางเรื่อง อาจถูกมองว่าไม่มีเหตุผล ดูต่อต้าน เอาแต่ใจ แต่สำหรับตัวเด็กนั้น การแสดงออกนี้ส่งผลต่อเนื่องกับจิตใจและความรู้สึกของเด็ก ๆ ค่อนข้างมาก เพราะแม้จะมีการแสดงออกที่รุนแรงกว่าเดิม แต่จิตใจก็ยังคงมีความอ่อนไหวและรู้สึกเจ็บปวดกับการตอบสนองของพ่อแม่ที่แสดงออกถึงการไม่ยอมรับในตัวเขา

ดังนั้น เมื่อลูกวัยรุ่นเริ่มแสดงอารมณ์โกรธหรืออารมณ์ในทางลบใด ๆ สิ่งหนึ่งที่คุณพ่อคุณแม่ควรจะเริ่มทำก่อน คือการเปิดใจและตั้งคำถามกับลูกว่า ลูกกำลังรู้สึกอะไร และทำไมจึงรู้สึกเช่นนั้น แล้วพูดคุยกันเพื่อหาทางออกหรือช่วยกันแก้ปัญหา แทนการพยายามที่จะเข้าไปแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นเลยโดยทันที เพราะนั่นแสดงถึงการไม่ยอมรับว่า เด็กมีความคิดเห็นเป็นของตัวเอง และยังทำให้เด็กรู้สึกว่า ตัวเองถูกมองว่าเป็นตัวปัญหา หรือเป็นผู้สร้างปัญหาอีกด้วยค่ะ

หรือหากเราต้องการจะช่วยและมีวิธีการหรือทางออกของปัญหาอย่างที่เราคิดว่าดีแล้วจริง ๆ ก็อาจจะเลี่ยงไปใช้วิธีการพูดว่า "แม่/พ่อ ช่วยแก้ปัญหานี้ได้นะ อยากให้ช่วยไหม" หรือคำพูดอื่น ๆ ในลักษณะนี้ก็ได้เช่นกัน เพราะการบอกหรือการออกคำสั่งเลยนั้น ก็อาจจะไปกระตุ้นอารมณ์โกรธของเด็ก ๆ ในช่วงวัยรุ่นได้อีก จึงมักจะเป็นสาเหตุที่ทำให้การพูดคุยกับวัยรุ่นเป็นเรื่องยาก เพราะการแก้ปัญหาหนึ่ง มักไปสร้างปัญหาอีกอย่างเพิ่มโดยที่ผู้ปกครองไม่รู้ตัว

อย่างไรก็ตาม สิ่งหนึ่งที่เราสามารถบอกกับตัวเองได้ก็คือ เรา ในฐานะพ่อแม่ ผู้ปกครอง ก็เป็นเพียงมนุษย์ธรรมดา ๆ คนหนึ่ง ที่อาจจะเพิ่งเคยเป็นพ่อแม่ของลูก ๆ วัยรุ่นครั้งแรก (หรืออาจจะหลายครั้งแล้วก็ตาม) ซึ่งเป็นเรื่องปกติค่ะ ที่เราเองก็อาจจะรับมือไม่ทันหรือไม่สามารถที่จะอดทนต่อการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ที่บางครั้งก็มาแบบไม่ทันตั้งตัวของลูก ๆ ในวัยนี้ได้ แต่เมื่อการเป็นพ่อแม่ผู้ปกครอง คือหน้าที่ความรับผิดชอบตลอดชีวิต และเราไม่อาจจะปฏิเสธได้ว่า เด็ก ๆ หรือแม้แต่วัยรุ่น ต่างก็ดูที่การตอบสนองของเราเป็นหลัก ว่าเรามีการตอบสนองต่อพฤติกรรมของเขาอย่างไร ซึ่งหากเรารู้เท่าทันและพยายามที่จะป้องกันการแสดงออกของตนเองไว้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ก็จะช่วยให้เรารับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์นี้ได้เป็นอย่างดี และทำให้เด็ก ๆ วัยรุ่นเรียนรู้ที่จะแสดงออกอย่างเหมาะสมได้ง่ายขึ้นนั่นเองค่ะ

ครูพิม ณัฏฐณี  สุขปรีดี
นักจิตวิทยาผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาศักยภาพเด็กและการเลี้ยงลูกเชิงบวก
Facebook.com/Matureyourchild