Home
Education
Classroom
Knowledge
Blog
TV
ธรรมะ
กิจกรรม
โครงการทรูปลูกปัญญา

ละครชาตรี

Posted By Plookpedia | 09 พ.ค. 60
14,807 Views

  Favorite

ละครชาตรี

      ละครชาตรี เป็นละครรำของไทยประเภทหนึ่งที่เกิดจากการผสมผสานระหว่างโนราของภาคใต้กับละครนอกของภาคกลาง ละครชาตรีรับจ้างแสดงแก้บนที่บ้าน วัด หรือเทวสถานที่ผู้คนนับถือกันว่าศักดิ์สิทธิ์ การแสดงมี ๒ แบบ คือ แบบรำเป็นระบำชุดสั้น ๆ และแบบละคร การแสดงละครชาตรีแบ่งเป็น ๓ ส่วน ส่วนที่ ๑ พิธีกรรมเริ่มประมาณเก้าโมงเช้าเป็นพิธีทำโรงบูชาครู โหมโรงร้องเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้มาปกป้องคุ้มครองการแสดงรำถวายมือซึ่งก็คือการรำเชิญเครื่องสังเวยให้เทวดามารับสินบนประกาศโรงและรำซัดชาตรี ส่วนที่ ๒ การแสดงละครต่อจากพิธีกรรมในภาคเช้าจบด้วยพิธีลาเครื่องสังเวยแล้วพักเที่ยงจากนั้นแสดงละครต่อไปจนถึงเวลาประมาณสี่โมงเย็นจึงปิดการแสดงและส่วนที่ ๓ พิธีลาโรง 

 

ละครชาตรี

 

      ละครชาตรีใช้ผู้หญิงแสดงเป็นตัวเอก ผู้ชายแสดงเป็นตัวตลกและตัวเบ็ดเตล็ด แต่งกายแบบละครนอกร้องรำไปตามคำกลอนของคนบอกบทและตามทำนองเพลงของวงปี่พาทย์ชาตรีที่ประกอบด้วย ปี่ ระนาด ตะโพน โทนชาตรีคู่ กลองตุ๊ก กรับไม้ไผ่ ฉิ่ง ฉาบ และมีลูกคู่ร้องรับ ปัจจุบันหาดูละครชาตรีแก้บนได้ที่ศาลหลักเมืองและศาลพระพรหมเอราวัณ กรุงเทพฯ วัดโสธรวรารามวรวิหาร จังหวัดฉะเชิงเทรา วัดมหาธาตุวรวิหารจังหวัดเพชรบุรี กรมศิลปากรได้ปรับปรุงละครชาตรีขึ้นใหม่ให้ยิ่งใหญ่และงดงามโดยตัดส่วนของพิธีกรรมออกเหลือไว้เฉพาะที่จะแสดงบนเวทีให้ประชาชนดูเท่านั้น

 

 

 

ความเป็นมาของละครชาตรี

      ละครชาตรีเป็นละครรำของไทยประเภทหนึ่งที่เกิดจากการผสมผสานระหว่างโนราของภาคใต้และละครนอกของภาคกลาง เมื่อพ.ศ. ๒๓๗๕ รัชกาลที่ ๓ โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ  บุนนาค) ยกทัพลงไประงับเหตุการณ์ร้ายทางหัวเมืองภาคใต้ซึ่งเวลานั้นเกิดฝนแล้งราษฎรอดอยาก  ชาวเมืองนครศรีธรรมราช พัทลุง และสงขลา จึงพากันอพยพติดตามกองทัพเข้ามายังกรุงเทพฯ และตั้งบ้านเรือนซึ่งในปัจจุบันคือบริเวณถนนหลานหลวง นักแสดงโนราที่ติดตามมาด้วยก็ตั้งเป็นคณะขึ้นรับจ้างแสดงในที่ต่าง ๆ จนเป็นที่นิยมโดยเฉพาะใช้แสดงแก้บนเนื่องจากเป็นสิ่งแปลกใหม่ และยังมีการใช้คาถาอาคมทำให้ดูขลังยิ่งขึ้น ต่อมาคณะโนราได้ปรับการแสดงให้เข้ากับรสนิยมของผู้ชมในกรุงเทพฯ โดยนำศิลปะของละครนอกมาผสมผสาน เช่น บทละคร ดนตรี การรำ การแต่งกาย และพัฒนารูปแบบมาเป็นละครสำหรับใช้แสดงแก้บนที่บ้าน วัด หรือเทวสถานดังที่เห็นในปัจจุบัน 

 

ละครชาตรี
จากหนังสือสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน ฯ เล่ม 36

 

      ตัวละครชาตรีมี ๔ กลุ่ม คือ ตัวพระ ตัวนาง ตัวอิจฉา และตัวตลก สำหรับตัวพระ ตัวนาง และตัวอิจฉาใช้ผู้หญิงแสดงโดยแต่งกายเหมือนแบบละครนอกส่วนตัวตลกใช้ผู้ชายแสดงและแต่งกายแบบชาวบ้าน วิธีแสดงละครชาตรีคือต้นบทตะโกนบอกบทเป็นท่อน ๆ ให้ผู้แสดงร้องรำไปตามบท  สำหรับโรงละครชาตรีมีเสื่อปูบนพื้นดินขนาดประมาณ ๔x๔ เมตร ด้านหนึ่งวางตั่งที่นั่งแสดงได้ ๓-๔ คน โดยหันหน้าไปทางสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่จะแสดงแก้บนถวาย ด้านข้างของโรงทั้ง ๒ ด้าน เป็นที่นั่งพักของผู้แสดงซึ่งทำหน้าที่เป็นลูกคู่ช่วยร้องรับและตีกรับ ส่วนวงปี่พาทย์ตั้งอยู่ด้านขวาของผู้แสดง

 

ละครชาตรี
ละครชาตรี

 

การแสดงละครชาตรี

การแสดงละครชาตรีแก้บนเต็มรูปแบบ แบ่งเป็น ๓ ส่วน 
      ส่วนที่ ๑ พิธีกรรมเริ่มเวลาประมาณ ๐๙.๐๐ น. เป็นพิธีกรรมต่าง ๆ ก่อนเริ่มการแสดง คือ พิธีทำโรง บูชาครู โหมโรง ร้องเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ รำถวายมือ ประกาศโรง และรำซัดชาตรี

      ส่วนที่ ๒ การแสดงละครต่อจากพิธีกรรมในภาคเช้าจบด้วยพิธีลาเครื่องสังเวยแล้วพักเที่ยงจากนั้นในเวลาประมาณ ๑๓.๓๐ น. ก็โหมโรงดนตรีแล้วแสดงละครต่อจนถึงเวลาประมาณ ๑๖.๐๐ น. จึงปิดการแสดงและจบลงด้วย

      ส่วนที่ ๓  พิธีลาโรง   

ละครชาตรี
โรงละครชาตรีแบบถาวรที่วัดมหาธาตุวรวิหารจังหวัดเพชรบุรี ด้านหลังวางตั่งประชิดฉากเขียน ด้านขวาของผู้แสดงตั้งวงปี่พาทย์
ส่วนด้านซ้ายเป็นที่นั่งของต้นบท ด้านข้างของโรง ๒ ด้าน เป็นที่นั่งพักของผู้แสดงที่นั่งตีกรับและร้องรับเป็นลูกคู่

 

 

ละครชาตรี
วงปี่พาทย์บรรเลงในการแสดงละครชาตรี

     

      ละครชาตรีนำเค้าโครงบทละครนอกมาแต่งเป็นสำนวนพื้นบ้านเมื่อผู้แสดงร้องกลอนไปตามบทแล้วปี่พาทย์ก็บรรเลงรับพร้อมกับผู้แสดงเจรจาร้อยแก้วทวนบทเป็นสำนวนภาษาท้องถิ่นให้เข้าใจยิ่งขึ้นเนื่องจากละครชาตรีเป็นการแสดงถวายสิ่งศักดิ์สิทธิ์ผู้จัดแสดงจึงไม่ค่อยคำนึงว่าจะมีคนดูมากหรือน้อย คนดูที่นั่งดูอยู่เป็นเวลานานมักเป็นสตรีสูงวัยและเด็ก ๆ ที่สนุกสนานไปกับมุขตลก    

      ปัจจุบันมีละครชาตรีแก้บนแสดงประจำอยู่ตามสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ เช่น ศาลหลักเมืองและศาลพระพรหมเอราวัณ กรุงเทพฯ วัดโสธรวรารามวรวิหารจังหวัดฉะเชิงเทรา วัดมหาธาตุวรวิหารจังหวัดเพชรบุรี และตามวัดสำคัญในจังหวัดทางภาคกลาง การแสดงแบ่งเป็น ๒ แบบ คือ การรำเป็นชุด เช่น ระบำเทพบันเทิงและการแสดงละคร การแสดงละครชาตรีแบบดั้งเดิมยังมีอยู่บ้าง เช่น คณะนายพูน  เรืองนนท์ ที่ถนนหลานหลวง กรุงเทพฯ และคณะละครชาตรีที่จังหวัดเพชรบุรีหลายคณะ  กรมศิลปากรได้จัดการแสดงละครชาตรีจากนิทานชาดก ๒ เรื่อง แต่ปรับปรุงบทใหม่คือ เรื่อง “มโนราห์” ในพ.ศ. ๒๔๙๘ และเรื่อง “รถเสน” ในพ.ศ. ๒๕๐๐ ต่อมาใน พ.ศ. ๒๕๑๓ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดแสดงละครชาตรีอิงพงศาวดาร เรื่อง “ศรีธรรมาโศกราช” และ พ.ศ. ๒๕๒๔ คณะละครอาสาสมัครในพระบรมราชินูปถัมภ์ จัดแสดงละครชาตรีอิงพงศาวดารเรื่อง “ตามพรลิงค์” บทประพันธ์ของสมภพ  จันทรประภา ณ โรงละครแห่งชาติ  ปัจจุบันคณะละครชาตรีมีจำนวนลดน้อยลงอาจเนื่องมาจากเศรษฐกิจที่ตกต่ำต่อเนื่องหลายปีทำให้ไม่ค่อยมีเจ้าภาพจ้างไปแสดงลูกหลานของคณะละครชาตรีเองก็ไม่ต้องการสืบทอดเพราะฝึกหัดยาก มีรายได้น้อยและรู้สึกว่าเป็นอาชีพที่ต่ำต้อยจึงทำให้ละครชาตรีค่อย ๆ เสื่อมถอยลง ผู้ที่เห็นคุณค่าทางศิลปวัฒนธรรมจึงควรช่วยกันอนุรักษ์ไว้ให้เป็นศิลปะการแสดงอันเป็นเอกลักษณ์สำคัญของชาติไทยสืบไป

เว็บไซต์ทรูปลูกปัญญาดอทคอมเป็นเพียงผู้ให้บริการพื้นที่เผยแพร่ความรู้เพื่อประโยชน์ของสังคม ข้อความและรูปภาพที่ปรากฏในบทความเป็นการเผยแพร่โดยผู้ใช้งาน หากพบเห็นข้อความและรูปภาพที่ไม่เหมาะสมหรือละเมิดลิขสิทธิ์ กรุณาแจ้งผู้ดูแลระบบเพื่อดำเนินการต่อไป

Content

1
ความหมาย
ละครชาตรีเป็นศิลปะการแสดงของไทยประเภทหนึ่ง พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๒ ได้ให้ความหมายว่าเป็นละครต้นแบบของละครรำ เล่นกันเป็นพื้นบ้านทั่วไป มีตัวละครน้อย เดิมเป็นชายล้วน ตัวละครที่ไม่สำคัญมักไม่แต่งตัวยืนเครื่อง กระบวนรำไม่สู้งดงามประณี
467 Views
2
กำเนิดของละครชาตรี
ในพ.ศ. ๒๓๗๕ รัชกาลที่ ๓ โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยุรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) เมื่อครั้งเป็นเจ้าพระยาพระคลังยกทัพลงไประงับเหตุการณ์ร้ายทางหัวเมืองภาคใต้ซึ่งในช่วงเวลานั้นได้เกิดฝนแล้ง ราษฎรอดอยากทำให้ชาวเมืองนครศรีธรรมราช พัทลุ
578 Views
3
พัฒนาการของละครชาตรี
กรมศิลปากรได้พัฒนาและปรับปรุงละครชาตรีจนแตกต่างจากละครชาตรีแก้บนทั่ว ๆ ไป คือ เปลี่ยนรูปแบบเป็นละครชาตรีเครื่องใหญ่โดยองค์ประกอบที่ได้รับการปรับปรุงขึ้นใหม่ เช่น บทละคร การรำ ยกตัวอย่างเรื่องมโนราห์เป็นละครชาตรีที่แสดงบนเวทีโรงละค
1K Views
4
ขั้นตอนการแสดง
การแสดงละครชาตรีแก้บนมีธรรมเนียมการแสดงแบ่งได้เป็น ๓ ส่วน คือ พิธีกรรม การแสดงละคร และพิธีลาโรง โดยขั้นตอนของการแสดงทั้ง ๓ ส่วนกำหนดไว้เป็นลำดับ ดังนี้ ๑. ภาคเช้า มีทั้ง พิธีกรรม และการแสดงละคร โดยมีขั้นตอน ดังนี้ ๑) พิธีทำโรง ๒) บ
880 Views
5
บทละคร
ละครชาตรีนิยมนำบทละครนอกและละครพันทางมาแสดงโดยแปลงบทให้เหมาะกับการแสดงละครชาตรี วิธีแปลงบทคือนำเค้าโครงเรื่องเดิมมาปรับแทรกบทบริภาษและบทตลกให้มากขึ้นโดยแต่งเป็นบทกลอนเรียงร้อยให้เข้ากับบทเดิม สำหรับกลอนบทละครสำนวนเดิมที่มีศัพท์สูง ๆ ก็ปรับให้เป
821 Views
6
วิธีแสดง
การแสดงละครชาตรีได้รับธรรมเนียมมาจากละครนอกและโนราจึงมีวิธีแสดงและแบบแผนทางการแสดงทั้งการร้อง การรำ การเจรจา ที่น่าสนใจ การร้อง ต้นบทจะอ่านบทจากสมุดจดบทละครด้วยเสียงอันดังแต่บางครั้งก็ตะโกนบอกได้โดยไม่ต้องอ่านเพราะบอกบทมาหลายครั้งจนจำบทได้แ
456 Views
7
องค์ประกอบอื่นๆ
โรงแสดง โรงละครชาตรีจะมีเสื่อปูกับพื้นดินขนาดประมาณ ๔x๔ เมตร ด้านหนึ่งเป็นตั่งที่นั่งแสดงได้ ๓-๔ คน หันหน้าไปในทิศทางสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่จะแสดงแก้บนถวาย ด้านซ้ายมือของผู้แสดงวางตั่งไว้บนตั่งหรือข้างตั่งเป็นที่ตั้งศีรษะฤษีภรตมุนี คือ คร
479 Views
8
สถานภาพละครชาตรีในปัจจุบัน
ปัจจุบันการแก้บนแถบจังหวัดภาคกลางส่วนใหญ่มักเปลี่ยนไปใช้ลิเกแทนเพราะติดต่อได้ง่ายกว่าและมีจำนวนคณะมากกว่า แต่ยังมีเจ้าภาพที่จัดหาละครชาตรีไปแสดงแก้บนอยู่บ้างโดยมีทั้งงานที่เจ้าภาพจัดหาไปแสดงแก้บนเพียงรายเดียวโดยเฉพาะหรือคณะก
407 Views
9
บทสรุป
ละครชาตรีเป็นละครรำประเภทหนึ่งที่เกิดจากการผสมผสานระหว่างโนราของภาคใต้กับละครนอกของภาคกลางเมื่อพ.ศ. ๒๓๗๕ ในสมัยรัชกาลที่ ๓ ผู้แสดงโนราจากนครศรีธรรมราช พัทลุง และสงขลา ได้อพยพหนีความอดอยากแห้งแล้งติดตามกองทัพไทยขึ้นมาตั้งถิ่นฐานที่กรุงเทพฯ บริเว
584 Views
  • Posted By
  • Plookpedia
  • 1 Followers
  • Follow