Home > Dhamma > การศึกษา

คำราชาศัพท์ สำหรับพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระสงฆ์

Posted By pimchanok pangsoy | 15 ก.พ. 69

162 Views

Favorite

คำราชาศัพท์เป็นคำสุภาพระดับสูงที่ใช้กับบุคคลสำคัญ ได้แก่ พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระสงฆ์ การใช้คำให้ถูกต้องถือเป็นเรื่องสำคัญทั้งในด้านภาษาไทย วัฒนธรรม และการสอบเข้าเรียนในระดับต่าง ๆ และการสอบแข่งขันทางวิชาการ

บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจคำราชาศัพท์แบบง่าย ๆ พร้อมตัวอย่างการใช้จริง และตารางสรุปจำง่าย

ความหมายของคำราชาศัพท์

คำราชาศัพท์ คือ คำที่ใช้ให้เหมาะสมกับฐานะของบุคคลระดับสูง เพื่อแสดงความเคารพและความสุภาพตามวัฒนธรรมไทย โดยแบ่งการใช้หลัก ๆ เป็น 3 กลุ่ม ได้แก่

1. พระมหากษัตริย์
2. พระบรมวงศานุวงศ์
3. พระสงฆ์

คำราชาศัพท์ สำหรับพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์

คำราชาศัพท์หมวดที่ 1 ร่างกาย

พระเศียร แปลว่า หัว ศีรษะ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระเศียรที่สง่างาม

พระนลาฏ แปลว่า หน้าผาก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระนลาฏที่กว้างและผ่องใส

พระขนง แปลว่า คิ้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระขนงที่เข้มและโก่งงาม

พระเนตร แปลว่า ดวงตา ทรงทอดพระเนตร (มองดู) ประชาชนที่มาเฝ้ารับเสด็จ

พระกรรณ แปลว่า หู พระองค์ทรงสดับรับฟังปัญหาของประชาชนผ่านพระกรรณด้วยความตั้งใจ

พระนาสิก แปลว่า จมูก ทรงนำดอกไม้ขึ้นมาใกล้พระนาสิกเพื่อทรงสูบดมกลิ่นหอม

พระโอษฐ์ แปลว่า ปาก ทรงมีพระราชดำรัส (คำพูด) ออกจากพระโอษฐ์

พระหัตถ์ แปลว่า มือ ทรงใช้พระหัตถ์หยิบจับสิ่งของ

พระชงฆ์ แปลว่า แข้ง พระองค์ทรงมีพระอาการปวดที่พระชงฆ์เนื่องจากการทรงงานหนัก

พระบาท แปลว่า เท้า การนำไปใช้ ทรงดำเนิน (เดิน) ด้วยพระบาท

คำราชาศัพท์หมวดที่ 2 เครื่องใช้

พระสนับเพลา แปลว่า กางเกง ทรงฉลองพระองค์ (แต่งตัว) ด้วยพระสนับเพลา

ฉลองพระองค์ แปลว่า เสื้อ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเปลี่ยนฉลองพระองค์เป็นชุดลำลอง

ฉลองพระบาท แปลว่า รองเท้า ทรงสวมฉลองพระบาท

พระธำมรงค์ แปลว่า แหวน ทรงสวมพระธำมรงค์ที่นิ้วพระหัตถ์

พระวิสูตร แปลว่า มุ้ง หรือ ม่าน เจ้าพนักงานไขพระวิสูตร เพื่อให้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จออกรับแขกเมือง

พระเขนย แปลว่า หมอน เจ้าพนักงานจัดตั้งพระเขนยอิงไว้บนพระเก้าอี้เพื่อให้ทรงประทับพักผ่อน

พระทวาร แปลว่า ประตู เสด็จพระราชดำเนินผ่านพระทวาร

พระบัญชร แปลว่า หน้าต่าง ทรงประทับยืนที่พระบัญชรเพื่อโบกพระหัตถ์

คำราชาศัพท์ หมวดที่ 3 กริยา

เสด็จพระราชดำเนิน แปลว่า เดินทางไป ใช้สำหรับการเดินทางอย่างเป็นทางการของพระมหากษัตริย์

ทรงม้า ทรงดนตรี แปลว่า ขี่ม้า เล่นดนตรี ใช้คำว่า ทรง นำหน้าคำนามสามัญเพื่อให้เป็นกริยาราชาศัพท์

ตรัส แปลว่า พูด ทรงตรัสกับข้าราชบริพาร

ประสูติ แปลว่า เกิด สมเด็จพระเจ้าลูกเธอฯ ประสูติเมื่อวันที่

สวรรคต แปลว่า ตาย ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์ชั้นสูง

เสวย แปลว่า กิน ทรงเสวยพระกระยาหาร

บรรทม แปลว่า นอน ทรงบรรทมบนพระแท่นบรรทม

หลักการนำไปใช้

1. การใช้คำว่า ทรง

ทรง ตามด้วย กริยาสามัญ เช่น ทรงฟัง ทรงยินดี ทรงศึกษา

ทรง ตามด้วย นามสามัญ เช่น ทรงม้า ขี่ม้า ทรงรถ ขับรถ นั่งรถ

ทรง ตามด้วย นามราชาศัพท์ เช่น ทรงพระราชดำริ

ข้อควรระวัง ห้ามใช้ ทรง นำหน้ากริยาที่เป็นราชาศัพท์อยู่แล้ว เช่น ไม่ใช้ ทรงตรัส ไม่ใช้ ทรงประทับ ให้ใช้ ตรัส หรือ ประทับ ได้เลย

2. คำสรรพนาม

แทนตัวเรา บุรุษที่ 1 ใช้ ข้าพระพุทธเจ้า

แทนพระองค์ บุรุษที่ 2 ใช้ ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท สำหรับพระมหากษัตริย์และราชินี

3. คำลงท้าย

ใช้คำว่า ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ขอเดชะ เมื่อจบการกราบทูลพระมหากษัตริย์หรือพระราชินี

คำที่ใช้สำหรับพระสงฆ์

หมวดที่ 1 หมวดกิจวัตรและการกระทำ

นิมนต์ แปลว่า เชิญ ใช้แทนคำว่า เชิญ ทุกกรณี เช่น ขอนิมนต์พระคุณเจ้าทางนี้ค่ะ

ฉัน แปลว่า กิน พระท่านกำลังฉันภัตตาหารเพล ใช้ได้ทั้งอาหารและน้ำ

จำวัด แปลว่า นอน หลวงพ่อกำลังจำวัดอยู่ครับ ใช้แทนการนอนหลับ

สรงน้ำ แปลว่า อาบน้ำ พระอาจารย์ไปสรงน้ำที่กุฏิแล้วค่ะ

อาพาธ แปลว่า ป่วย ช่วงนี้เจ้าอาวาสท่านอาพาธบ่อย

มรณภาพ แปลว่า ตาย หลวงปู่ท่านมรณภาพอย่างสงบแล้ว

ทำวัตร แปลว่า สวดมนต์ พระสงฆ์กำลังลงไปทำวัตรเช้าที่โบสถ์

ประเคน ถวายของส่งถึงมือ โยมกำลังจะประเคนน้ำปานะถวายท่านค่ะ

หมวดที่ 2 หมวดสิ่งของเครื่องใช้กันค่ะ

ภัตตาหาร แปลว่า อาหาร โยมนำภัตตาหารมาถวายเจ้าค่ะ

ปัจจัย แปลว่า เงิน ขอถวายปัจจัยเพื่อค่าน้ำค่าไฟวัดค่ะ

น้ำปานะ แปลว่า เครื่องดื่ม น้ำปลา ถวายน้ำปานะในช่วงบ่ายหลังจากท่านฉันเพลแล้ว

กุฏิ แปลว่า ที่พัก บ้าน ดิฉันจะไปรอที่หน้ากุฏินะคะ

ลิขิต จดหมาย ได้รับลิขิตแจ้งข่าวงานบวชแล้วค่ะ

อาสนะ แปลว่า ที่นั่ง รบกวนช่วยจัดอาสนะให้พระท่านด้วยค่ะ

หมวดที่ 3 คำสรรพนาม ใช้เรียกตัวเองและเรียกพระ

พูดกับพระทั่วไป สรรพนามแทนตัวเรา ใช้ ผม กระผม ดิฉัน หนู / สรรพนามแทนพระสงฆ์ ใช้ ท่าน พระคุณเจ้า หลวงพี่ หลวงพ่อ / คำลงท้าย ใช้ ครับ ค่ะ เจ้าค่ะ

พูดกับเจ้าคุณ สรรพนามแทนตัวเรา ใช้ กระผม ดิฉัน / สรรพนามแทนพระสงฆ์ ใช้ ท่านเจ้าคุณ / คำลงท้าย ใช้ ครับ ค่ะ เจ้าค่ะ

พูดกับสมเด็จสังฆราช สรรพนามแทนตัวเรา ใช้ ข้าพระพุทธเจ้า / สรรพนามแทนพระสงฆ์ ใช้ ฝ่าพระบาท / คำลงท้าย พ่ะย่ะค่ะ เพคะ

เคล็ดลับการนำไปใช้

ห้ามใช้คำว่า เชิญ กับพระสงฆ์เด็ดขาด ให้ใช้คำว่า นิมนต์ เท่านั้น เช่น นิมนต์นั่ง นิมนต์ฉันน้ำ นิมนต์ทางนี้

การประเคนของ

ผู้ชาย ส่งของให้ถึงมือพระท่านได้เลย

ผู้หญิง ต้องวางของบน ผ้ากราบ ที่พระท่านปูไว้ให้ ห้ามส่งให้ถึงมือโดยตรง

การเรียกพระ หากไม่ทราบชื่อหรือตำแหน่ง ให้เรียกกลางๆ ว่า พระคุณเจ้า จะดูสุภาพและเป็นทางการมากที่สุดค่ะ

ดูคลิปคำราชาศัพท์เพิ่มเติม

เว็บไซต์ทรูปลูกปัญญาดอทคอมเป็นเพียงผู้ให้บริการพื้นที่เผยแพร่ความรู้เพื่อประโยชน์ของสังคม ข้อความและรูปภาพที่ปรากฏในบทความเป็นการเผยแพร่โดยผู้ใช้งาน หากพบเห็นข้อความและรูปภาพที่ไม่เหมาะสมหรือละเมิดลิขสิทธิ์ กรุณาแจ้งผู้ดูแลระบบเพื่อดำเนินการต่อไป