ป่าชายเลน เป็นที่อยู่ของสิ่งมีชีวิตและพืชพรรณต่าง ๆ

ที่ดำรงอยู่ร่วมกันในสภาพแวดล้อมที่เป็นดินเลน น้ำกร่อย หรือมีน้ำทะเลท่วมถึง พบทั่วไปตามที่ราบปากน้ำ อ่าว บริเวณชายฝั่งทะเลในเขตน้ำขึ้น น้ำลง และบริเวณรอบเกาะแก่งต่าง ๆ ซึ่งประโยชน์ของป่าชายเลนนั้นมากมายมหาศาล ไม่ว่าจะเป็นแหล่งพลังงาน แหล่งอาหาร แหล่งพืชสมุนไพร และป่าชายเลนยังทำหน้าที่เสมือนเขื่อนป้องกันคลื่นลมจากทะเล เป็นแนวกำบังธรรมชาติ ช่วยป้องกันการพังทลายชายฝั่งจากคลื่นลมอีกด้วย

ป่าชายเลนมีหลายประเภท ป่าชายเลนที่พบได้ในประเทศไทย แบ่งตามลักษณะกายภาพของพื้นที่และการท่วมของน้ำทะเลมี 4 ชนิด คือ

       1. Basin Forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นติดกับผืนแผ่นดินใหญ่ตามลำแม่น้ำเล็ก ๆ จะได้รับอิทธิพลจากน้ำทะเลน้อยมาก ซึ่งน้ำทะเลจะท่วมถึงเฉพาะเวลาที่น้ำทะเลขึ้นสูงสุดเท่านั้น ส่งผลทำให้ได้รับอิทธิพลจากน้ำจืดมากกว่าน้ำเค็ม ลักษณะพันธุ์ไม้จะเป็นต้นเตี้ยและเถาวัลย์ เช่น กล้วยไม้

       2. Riverine Forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นตามชายฝั่งแม่น้ำใหญ่ ๆ ที่ติดกับอ่าว ทะเล และทะเลสาบ ป่าชนิดนี้จะได้รับอิทธิพลจากน้ำทะเลเสมอ ส่งผลทำให้พันธุ์เจริญเติบโตสมบูรณ์

       3. Fringe Forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นตามชายฝั่งทะเลที่ติดกับแผ่นดินใหญ่ หรือบริเวณชายฝั่งที่เป็นเกาะใหญ่ ๆ ป่าชนิดนี้จะได้รับอิทธิพลจากน้ำทะเลเสมอ ส่งผลทำให้พันธุ์เจริญเติบโตสมบูรณ์เช่นเดียวกันกับชนิด Riverine Forest

       4. Over wash Forest เป็นชนิดป่าชายเลนที่ขึ้นตามเกาะเล็ก ๆ จะถูกน้ำทะเลท่วมทั้งหมดส่งผลให้การเจริญเติบโตป่าไม้ต่ำ สาเหตุเกิดจากน้ำทะเลและลมที่มากเกินไป พวกปุ๋ยและธาตุอาหารของป่าชนิดนี้ถูกกระแสน้ำพัดออกจากป่า ส่งผลทำให้การเจริญเติบโตของป่าไม้ไม่ดี ป่าจะมีลักษณะเตี้ย

ไม้ป่าชายเลนของไทยส่วนใหญ่ประกอบด้วย ‘ไม้สกุลโกงกาง’ เป็นไม้เด่น และพันธุ์ไม้ชนิดอื่นอีกกว่า 78 ชนิด ป่าชายเลนของประเทศไทยขึ้นกระจัดกระจายตามชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก ภาคกลาง และภาคใต้ โดยจะพบทั้งทางด้านฝั่งอ่าวไทย และฝั่งด้านทะเลอันดามัน ซึ่งจังหวัดที่มีพื้นที่ป่าชายเลนมากที่สุดของประเทศไทย ได้แก่ พังงา สตูล กระบี่ และตรัง  กลุ่มไม้ในสังคมป่าชายเลนในเมืองไทยมีหลายชนิด อาทิ ลำพู, แสม, โกงกางใบใหญ่, โกงกางใบเล็ก, ตะบูน, ฝาด, ตาตุ่ม, เสม็ด, เป้ง, ปรงทะเล, กระเพาะปลา, ขลู่, แคทะเล, โคลงเคลงขน, งาไซ และจาก เป็นต้น

ด้วยความสำคัญและประโยชน์นา ๆ ประการของป่าชายเลน เราทุกคนต้องช่วยกันดูแล รักษา ตามพระราชดำรัสของ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่รับสั่งกับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงไว้ว่า

“…พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สอนข้าพเจ้าว่า ป่าชายเลนนี่สำคัญที่สุดเพราะว่าเป็นที่เพาะพันธุ์สัตว์น้ำ เพราะพวกเราเองก็รับประทานปลา รับประทานปู รับประทานกุ้งกันเยอะแยะ เพราะฉะนั้นป่าชายเลนนี้สำคัญในการที่จะรักษาเอาไว้ เพื่อการรักษาพันธุ์ปลา กุ้ง ปู ให้มากเหมือนแต่เก่าก่อน ขณะนี้ป่าชายเลนถูกทำลายมากมายก่ายกอง เราน่าจะสอนลูกหลานเราให้รู้ถึงคุณค่าของป่าชายเลนที่มีประโยชน์ต่อคนไทยในแผ่นดินนี้ด้วยที่ช่วยเก็บรักษาอาหาร เช่น พืชพันธุ์ ปลาต่าง ๆ …”

พระราชดำรัสของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตลดา เมื่อวันที่ ๑๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๔

ขอขอบคุณข้อมูลจาก : ฐานข้อมูลความรู้ทางทะเลและ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง, คลังความรู้ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง