Home
Education
Classroom
Knowledge
Blog
TV
ธรรมะ
กิจกรรม
โครงการทรูปลูกปัญญา

เครื่องถ้วยไทย

Posted By Plookpedia | 06 มิ.ย. 60
7,678 Views

  Favorite

 

เกริ่นนำเครื่องถ้วย

 

เครื่องใช้ในชีวิตประจำวันที่สำคัญอย่างหนึ่งคือ ภาชนะที่ใช้ในครัวเรือน และภาชนะสำหรับใส่อาหารรับประทาน เช่น หม้อข้าว หม้อแกง จาน ชาม ถ้วย หม้อน้ำ เป็นต้น แต่โบราณมา เมื่อราว ๓,๐๐๐ ปีมาแล้ว ภาชนะเหล่านี้ทำด้วยดิน เมื่อนำมาเผาก็จะแข็งทนทาน ต่อมาเมื่อช่างมีความรู้มากขึ้น เขาก็รู้จักเคลือบผิวภาชนะให้ใช้ได้ดีกว่าแต่ก่อนและแลดูสวยงามด้วย ถ้วยชามที่เคลือบผิวแล้วนี้ ใช้ใส่อาหารประเภทต้มหรือแกงได้ดี น้ำแกงไม่ซึมเหมือนถ้วยชามดินเผาไม่เคลือบ

ตั้งแต่สมัยสุโขทัยเป็นต้นมา ช่างปั้นหม้อยังรู้วิธีการเขียนลาย ตกแต่งบนถ้วยชาม เป็นการเพิ่มความสวยงามยิ่งขึ้น นอกจากนี้เขายังคิดสร้างรูปแบบภาชนะให้มีแบบแปลกๆ และสวยงาม เราจึงเห็นว่าเครื่องถ้วยไทยนั้น ได้มีมานานแล้วและมีการปรับปรุงสร้างสรรค์ ให้มีรูปแบบและลวดลายต่างๆที่สวยงามตลอดเวลา ตราบจนปัจจุบันนี้

 

คำว่า "เครื่องถ้วย" หมายถึง เครื่องปั้นดินเผาเคลือบ ภาษาอังกฤษใช้คำว่า เซรามิกส์ (ceramics) ซึ่งมาจากภาษากรีกโบราณว่า เครามอส (keramos) แปลว่า สิ่งที่ถูกเผา เครื่องถ้วยมีหลายประเภท อาจแบ่งได้อย่างกว้างๆ เป็น ๓ ประเภท ได้แก่ ประเภทถ้วยชาม ประเภทเครื่องประดับตกแต่งอาคาร เช่น แจกัน รูปปั้น โคมไฟ ประเภทที่สาม คือ เครื่องสุขภัณฑ์

 

อีกประการหนึ่ง เราอาจแบ่งเครื่องปั้นดินเผาออกได้เป็น ๓ ชนิด ตามลักษณะเนื้อดินและอุณหภูมิที่ใช้เผา ดังนี้

 

กระถางดินเผาแบบต่างๆ
กระถางดินเผาแบบต่างๆ

 

ชนิดที่ ๑ คือ เครื่องปั้นดินเผาไม่เคลือบ (Earthenware) เนื้อดินสีแดง เผาด้วยความร้อนต่ำราว ๘๐๐-๙๐๐ องศาเซลเซียส เครื่องปั้นดินเผาชนิดนี้น้ำซึมผ่านได้และยังมีเนื้อดินเปราะบางแตกง่าย

ชนิดที่ ๒ เรียกว่า สโตนแวร์ (Stoneware) เผาจนถึงจุดสุกตัวที่อุณหภูมิ ๑๑๙๐- ๑๓๙๐ องศาเซลเซียส เนื้อดินหยาบแน่น ทึบแสง มีความแข็งแกร่งมาก เมื่อเคาะจะมีเสียงกังวาน น้ำและของเหลวไม่สามารถซึมผ่านได้ สีของเครื่องปั้นดินเผาชนิดนี้เป็นสีธรรมชาติของดิน เช่น สีเทา สีน้ำตาล

 

กระโถนลายคราม เนื้อกระเบื้อง
กระโถนลายคราม เนื้อกระเบื้อง

 

ชนิดที่ ๓ คือ เครื่องถ้วยเนื้อกระเบื้อง (Porcelain) เครื่องถ้วยชนิดนี้ต้องเตรียมดินขึ้นเป็นพิเศษ ส่วนผสมของดินประกอบด้วย หินควอตซ์ (หินฟันม้า) ดินเคโอลิน ดินเหนียวขาว (Ball clay) และวัตถุอื่นๆ ตามสัดส่วนที่เหมาะสม เมื่อนำไปเผาใช้อุณหภูมิ ประมาณ ๑๒๑๐ องศาเซลเซียสขึ้นไป เมื่อเผาสุกแล้วเนื้อดินจะมีสีขาวและโปร่งแสง ถ้าผ่านอุณหภูมิสูงถึงประมาณ ๑๔๓๑ องศาเซลเซียส เนื้อกระเบื้องจะมีความแข็งแกร่งเป็นพิเศษ นิยมนำไปทำเครื่องฉนวนไฟฟ้าและอุปกรณ์ไฟฟ้า

 

พัฒนาการเครื่องถ้วยไทย


ในประเทศไทย มีแหล่งโบราณคดีเครื่องถ้วยสมัยก่อนประวัติศาสตร์หลายแห่ง นักโบราณคดีค้นพบว่าที่ถ้ำผี อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน มีเครื่องถ้วยที่สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นของยุคหินกลาง

 

โถเบญจรงค์พร้อมฝา
โถเบญจรงค์พร้อมฝา ศิลปะไทย สมัยรัตนโกสินทร์

 

หลายจังหวัดในภาคต่างๆ ของประเทศไทย มีแหล่งโบราณคดี ที่นักโบราณคดีขุดค้นพบเครื่องถ้วยของยุคหินใหม่และยุคโลหะ เช่นที่ จังหวัดกาญจนบุรีในอำเภอเมือง พบแหล่งโบราณคดียุคหินใหม่ถึง ๒ แห่งเป็นอย่างน้อย คือ ที่หมู่บ้านเก่า ตำบลจระเข้เผือก และที่เขาสามเหลี่ยม ตำบลช่องสะเดา ที่บ้านดอนตาเพชร อำเภอพนมทวน ยังมีแหล่งเครื่องถ้วยยุคโลหะใหม่อีกด้วย จังหวัดในภาคอีสานพบที่ บ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี ส่วนจังหวัดในภาคใต้พบที่ อำเภออ่าวลึก จังหวัดกระบี่ เป็นต้น

 

ชามเบญจรงค์พร้อมฝา
ชามเบญจรงค์พร้อมฝา ศิลปะไทย สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น

 

เครื่องถ้วยสมัยโบราณคดีประวัติศาสตร์ของไทยมีหลายยุค เช่น เครื่องถ้วยทวารวดี เครื่องถ้วยหริภุญไชย เครื่องถ้วยศรีวิชัย และตามพรลิงค์ เครื่องถ้วยลพบุรี เครื่องถ้วยล้านนา เครื่องถ้วยสุโขทัย ที่มีชื่อเรียกเฉพาะว่า "สังคโลก" เครื่องถ้วยอยุธยาส่วนมาก จะเป็นเครื่องถ้วยเบญจรงค์ สั่งซื้อ หรือสั่งทำจากเมืองจีน โดยไทยส่งแบบและลายไปให้ แม้เครื่องถ้วย ธนบุรี และรัตนโกสินทร์ตอนต้น ก็ยังนิยมสั่งทำเครื่องถ้วยเบญจรงค์ และเครื่องถ้วยลายน้ำทองจากเมืองจีนเพิ่มขึ้น จนกระทั่งประเทศไทยเริ่มติดต่อกับชาวตะวันตก ตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงนิยมซื้อเครื่องถ้วยจากยุโรปบ้าง

 

แหล่งเตาเผาเครื่องถ้วยไทย 


นักโบราณคดีได้ขุดค้นพบเตาเผาเครื่องถ้วยสมัยต่างๆ หลายแหล่ง เช่นที่ จังหวัด สงขลา มีแหล่งเตาเผาของเครื่องถ้วยศรีวิชัย ที่จังหวัดบุรีรัมย์ พบแหล่งเตาเผาสมัยลพบุรี ที่อำเภอบ้านกรวด และอำเภอละหานทราย ที่จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดลำปาง จังหวัดน่าน และเชียงราย พบแหล่งเตาเผาเครื่องถ้วยล้านนา ที่จังหวัดสุโขทัย พบเตาทุเรียงผลิตเครื่อง ถ้วยสังคโลกที่เมืองสุโขทัยเก่าและที่อำเภอศรีสัชนาลัย ที่จังหวัดพิษณุโลก พบเตาบ้านชีปะขาวหาย และที่อำเภอบางระจัน จังหวัดสิงห์บุรี พบเตาที่วัดพระปรางค์บ้านชันสูตร

 

เตาเผาเครื่องถ้วยสังคโลก
เตาเผาเครื่องถ้วยสังคโลก

 

เครื่องถ้วยไทยสมัยปัจจุบัน 

คนไทยสมัยปัจจุบัน มีความสามารถผลิตเครื่องถ้วยเลียนแบบของเก่าได้ดีเยี่ยม ไม่ว่าจะเป็นเครื่องถ้วยเซลาดอนแบบจีน เครื่องถ้วยเบญจรงค์ หรือเครื่องถ้วยลายน้ำทอง นอกจากนี้ยังมีการสืบทอดรูปแบบเครื่องถ้วยสังคโลกของสุโขทัย และเครื่องถ้วยล้านนาจากเตาเวียงกาหลง และสันกำแพง

ยิ่งกว่านั้นโครงการศิลปาชีพพิเศษ ซึ่งเป็นโครงการพระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ยังได้รวบรวมช่างฝีมือด้านเครื่องถ้วยจากทั่วพระราชอาณาจักรมาเป็นครูฝึกเยาวชนไทย เป็นการสืบทอด และพัฒนา ศิลปะการทำเครื่องถ้วยไทย ให้ดำรงอยู่ตลอดไปชั่วกาลนาน

 

 

เว็บไซต์ทรูปลูกปัญญาดอทคอมเป็นเพียงผู้ให้บริการพื้นที่เผยแพร่ความรู้เพื่อประโยชน์ของสังคม ข้อความและรูปภาพที่ปรากฏในบทความเป็นการเผยแพร่โดยผู้ใช้งาน หากพบเห็นข้อความและรูปภาพที่ไม่เหมาะสมหรือละเมิดลิขสิทธิ์ กรุณาแจ้งผู้ดูแลระบบเพื่อดำเนินการต่อไป
Tags

Content

1
เครื่องถ้วย
เครื่องถ้วยลายคราม เนื้อกระเบื้อง (porcelain) คำเรียกกลุ่มเครื่องปั้นดินเผา เคลือบ ทั้งที่ผลิตในประเทศ และที่ส่งมาจากต่างประเทศ ตรงกับภาษาอังกฤษว่า เซรามิกส์ (Ceramics) ซึ่งมาจากภาษากรีกโบราณว่า เครามอส (Keramos) แปลว่า สิ่งที่ถูกเผา เครื่องถ้วย
855 Views
2
ประเภทของเครื่องถ้วย
เครื่องสุขภัณฑ์ เครื่องถ้วยส่วนใหญ่ได้แก่ ภาชนะเครื่องใช้ อาทิ ถ้วยชาม โถ จาน แจกัน กระปุก ขวด โคม ตลับ เป็นต้น ซึ่งสามารถแยกประเภทได้อย่างกว้างๆ คือ ๑. ประเภทถ้วยชาม มีแบบ รูปร่าง และขนาดต่างๆ ทั้งเคลือบสีเดียว และเคลือบหลายสี มีเนื้อดินทั้งแบ
567 Views
3
การผลิตเครื่องถ้วย
การขึ้นรูปแบบแผ่น กรรมวิธีผลิต หรือการขึ้นรูปเครื่องถ้วย นับว่ามีความจำเป็น และสำคัญอย่างยิ่ง ผู้ผลิตต้องมีความชำนาญ มีความรู้ความเข้าใจในเทคนิคต่างๆ อย่างพอเพียง ในการผลิตเครื่องถ้วยแต่ละชนิด รวมไปถึงอุปกรณ์ และเครื่องมือต่างๆ ที่ช่วย
461 Views
4
พัฒนาการของเครื่องถ้วย
กล่าวได้ว่าเกิดขึ้นจากความจำเป็นของมนุษย์ ที่ต้องการภาชนะใส่อาหาร น้ำ และเครื่องใช้จำเป็นอื่นๆต่อมาเมื่อมนุษย์มีความเจริญขึ้น ก็ได้พัฒนาเครื่องถ้วยให้มีรูปแบบและคุณภาพดีขึ้นตามลำดับ และนำมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันได้อย่างกว้างขวาง ก
721 Views
5
สมัยก่อนประวัติศาสตร์
สมัยก่อนประวัติศาสตร์ อายุระหว่างราว ๕๐,๐๐๐-๑,๗๐๐ ปีมาแล้ว สมัยก่อนประวัติศาสตร์ของไทยเป็นการศึกษาเรื่องราวของมนุษย์ ที่ได้จากหลักฐานที่ถูกละทิ้งไว้บนดิน ในบริเวณที่เคยเป็นที่อยู่อาศัย หรือในหลุมศพ อาจจะเป็นเครื่องมือเครื่องใช้ ที่ทำจา
4K Views
6
เครื่องปั้นดินเผาสมัยก่อนประวัติศาสตร์ของไทย
เครื่องปั้นดินเผาสมัยก่อนประวัติศาสตร์ของไทย หม้อสามขา สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ยุคหินใหม่ อายุราว ๓,๐๐๐ - ๔,๐๐๐ ปี เครื่องปั้นดินเผาสมัยก่อนประวัติศาสตร์พบว่า เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยหินกลาง หรือสังคมล่าสัตว์ ทำขึ้นอย่างเรียบง่ายไม่พิถีพิถัน
2K Views
7
สมัยโบราณคดีประวัติศาสตร์
สมัยโบราณคดีประวัติศาสตร์ เป็นการ ศึกษาเรื่องราวของกลุ่มชน หรือรัฐ หรืออาณาจักร ที่มีความเจริญ มีอารยธรรมที่สูง มีหลักฐาน ทั้งจากเรื่องราวที่ปรากฏเป็นตัวหนังสือที่มีอายุสมัยไม่เด่นชัด หรือไม่สามารถกำหนดระยะเวลาที่แน่นอนได้ตลอด ต้องศึกษาจากเอกสารของดินแดน
497 Views
8
เครื่องปั้นดินเผาฟูนัน
เครื่องปั้นดินเผาฟูนัน วัฒนธรรมของรัฐฟูนันนั้น ปรากฎอยู่ในจดหมายเหตุจีน ครั้งพุทธศตวรรษที่ ๖ แต่เดิมนักวิชาการเชื่อกันว่า ศูนย์กลางน่าจะอยู่ทางแถบลุ่มแม่น้ำโขงตอนใต้ ระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๖-๘ และคำว่าฟูนันสันนิษฐานว่า น่าจะมาจากภาษาอินเดียใต้ และภาษาเขมร
463 Views
9
เครื่องปั้นดินเผาทวาราวดี
เครื่องปั้นดินเผาทวาราวดี วัฒนธรรมทวารวดีสืบทอดจากวัฒนธรรมฟูนัน ชื่อของรัฐทวารวดีปรากฏอยู่ในบันทึกของพระภิกษุจีนชื่อ หยวนฉ่าง หรือเหี้ยนจัง ในพุทธศตวรรษที่ ๑๒ โดยเรียกว่าโตโลโปตี้และว่าตั้งอยู่ระหว่างรัฐศรีเกษตร (ในพม่าปัจจุบัน) กับรัฐอิศานปุระ (ในกัมพ
1K Views
10
เครื่องปั้นดินเผาหริภุญไชย
เครื่องปั้นดินเผาหริภุญไชย เมืองหริภุญไชยหรือลัมภูญนคร ซึ่งตามตำนานกล่าวว่า พระฤาษีวาสุเทพ และพระฤาษีสุกกทันตะ เป็นผู้สร้าง เมื่อราว พ.ศ. ๑๒๐๐ และมีพระนางจามเทวีทรงเป็นกษัตรีองค์แรก รูปแบบและลวดลายของเศษเครื่องปั้นดินเผาเหล่านี้เป็นที่รู้จักกันในวงการ
828 Views
11
เครื่องปั้นดินเผาศรีวิชัยและตามพรลิงค์
เครื่องปั้นดินเผาศรีวิชัยและตามพรลิงค์ ภาคใต้ของไทย และหมู่เกาะของประเทศ อินโดนีเซียปัจจุบัน แต่เดิมแบ่งเป็นรัฐเล็กๆ ที่แยกเป็นอิสระแก่กัน ต่างก็พยายามมีอำนาจเหนือกัน โดยส่งทูตไปให้จีนรับรองฐานะรัฐของตนกับเพื่อค้าขาย ขณะเดียวกันก็ติดต่อค้าขายกับอินเดีย
1K Views
12
เครื่องปั้นดินเผาสมัยลวปุระ (ลพบุรี)
เครื่องปั้นดินเผาสมัยลวปุระ (ลพบุรี) วัฒนธรรมของรัฐลวปุระ หรือละโว้ ในประเทศไทยนั้น เป็นวัฒนธรรมที่กล่าวได้ว่า ในระยะแรกสืบทอดมาจากวัฒนธรรมทวารวดี จนเมื่อเมืองพระนครหรือขอมโบราณ มีอำนาจแผ่อิทธิพลมาทางตะวันออกเฉียงเหนือสู่ภาคกลางของรัฐทวารวดี ในราวปลายพ
960 Views
13
เครื่องถ้วยล้านนา
เครื่องถ้วยล้านนา อาณาจักรล้านนา มีเมืองเชียงใหม่เป็นศูนย์กลางด้านการเมืองและวัฒนธรรมของภาคเหนือ ตั้งแต่สมัยพ่อขุนมังรายแห่งเมืองนครเงินยางเชียงแสนเสด็จลงมาปราบปรามแคว้นหริภุญไชยได้และทรงสร้างเมืองเชียงใหม่ ใน พ.ศ. ๑๘๓๙ เมืองเชียงใหม่จึงเป็นศูนย์กลางขอ
972 Views
14
เครื่องถ้วยสมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยาตอนต้น
เครื่องถ้วยสมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยาตอนต้น เครื่องถ้วยที่ผลิตในสมัยนี้ ผลิตขึ้นจากเตา ในอำเภอเมืองสุโขทัย และที่อำเภอศรีสัชนาลัย เฉพาะภาชนะขนาดใหญ่ เช่น ไห ได้พบว่า มีแหล่งเตาเผาร่วมสมัยกันอยู่อีก ๒ แหล่ง คือ ที่บ้านชีปะขาวหาย อำเภอเมือง จังหวัดพิษณุโลก
4K Views
15
เครื่องถ้วยสมัยอยุธยา
เครื่องถ้วยสมัยอยุธยา สมเด็จพระเจ้าอู่ทองหรือพระรามาธิบดีที่ ๑ ทรงตั้งอยุธยาเป็นราชธานี ใน พ.ศ. ๑๘๙๓ นับจากนั้นเป็นต้นมา อยุธยาได้เป็นราชธานี มีความเจริญรุ่งเรืองสืบต่อมาเป็นเวลา ๔๑๗ ปี เป็นศูนย์กลางการค้านานาชาติ มีชาวต่างชาติเข้ามาติดต่อค้าขายหลายชาต
2K Views
16
เครื่องถ้วยสมัยธนบุรีและรัตนโกสินทร์
เครื่องถ้วยสมัยธนบุรีและรัตนโกสินทร์ ธนบุรีเป็นเมืองหลวงต่อจากกรุงศรีอยุธยา ในระหว่าง พ.ศ. ๒๓๑๐-๒๓๒๕ เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชแห่งราชวงศ์จักรี ได้เสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติ ทรงย้ายเมืองหลวงจากธนบุรีไปอยู่ที่กรุงรัตนโกสินทร์หรือกรุงเทพฯ ปั
2K Views
  • Posted By
  • Plookpedia
  • 1 Followers
  • Follow