Log in | วันเสาร์ที่ 1 พ.ย. 2557 | 4:21 น.
 
 
แผนการสอน  
 
 

พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย

วิชา : สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม   ระดับชั้น : ม.1
โพส : วันที่ 15 ต.ค. 2553
โหวต : | เข้าชม : 32,415 ครั้ง
 
 
 
แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1
 
หน่วยการเรียนรู้ที่ 4 พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
เรื่อง การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย เวลา 5 ชั่วโมง
 
สาระสำคัญ / ความคิดรวบยอด

กรุงสุโขทัยได้มีพัฒนาการมาอย่างต่อเนื่องในด้านต่าง ๆ ทั้งด้านการเมือง การปกครอง เศรษฐกิจ มีพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ และมีความสัมพันธ์อันดีกับรัฐเพื่อนบ้านและรัฐห่างไกล

 
ตัวชี้วัด / จุดประสงค์การเรียนรู้

ตัวชี้วัด
   ส 4.3
  ม.1/2  วิเคราะห์พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัยในด้านต่างๆ

จุดประสงค์การเรียนรู้  
1. บอกปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการในสมัยสุโขทัยได้
2. อธิบายพัฒนาการทางด้านการเมือง การปกครอง  เศรษฐกิจของสุโขทัยได้
3. อธิบายพัฒนาการทางด้านสังคม ศิลปวัฒนธรรมของสุโขทัยได้
4. อธิบายพัฒนาการทางด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของสุโขทัยกับรัฐต่าง ๆ ได้                                       
5. วิเคราะห์อิทธิพลของอารยธรรมตะวันออกที่มีต่ออาณาจักรสุโขทัยได้

 
สาระการเรียนรู้

สาระการเรียนรู้แกนกลาง
1. การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย   และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง(ปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก)                                     
2. พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย ในด้านการเมือง  การปกครอง  เศรษฐกิจ  สังคมและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
3. วัฒนธรรมสมัยสุโขทัย  เช่น  ภาษาไทย  วรรณกรรม  ประเพณีสำคัญ  ศิลปกรรมไทย

 
สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน

ความสามารถในการคิด
 - ทักษะการคิดวิเคราะห์
 - ทักษะการคิดสร้างสรรค์
ความสามารถในการแก้ปัญหา
ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต

 -
กระบวนการสืบค้นข้อมูล
 - กระบวนการทำงานกลุ่ม
 - กระบวนการปฏิบัติ

 
คุณลักษณะอันพึงประสงค์

1. ใฝ่เรียนรู้ 
2. มุ่งมั่นในการทำงาน
3. มีจิตสาธารณะ

 
กิจกรรมการเรียนรู้

(วิธีสอนแบบกระบวนการกลุ่ม /วิธีสอนแบบกระบวนการสร้างความตระหนัก)
นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยการเรียนรู้ที่ 4

ชั่วโมงที่ 1
1. ครูแจ้งจุดประสงค์การเรียนรู้ให้นักเรียนทราบ
2. ครูให้นักเรียนจัดเรียงลำดับบัตรคำพระนามพระมหากษัตริย์ที่ปกครองอาณาจักรสุโขทัยให้ถูกต้อง

                
3. นักเรียนช่วยกันจัดเรียงลำดับบัตรคำพระนามพระมหากษัตริย์ที่ปกครองอาณาจักรสุโขทัย
4. เมื่อเสร็จแล้วให้ตรวจสอบความถูกต้องร่วมกัน   ครูเฉลยคำตอบที่ถูกต้อง    
5. ครูเล่าถึงพระราชกรณียกิจสำคัญของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช กษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ที่ปกครองอาณาจักรสุโขทัยให้มีความเจริญรุ่งเรืองและเป็นปึกแผ่น
6. ให้นักเรียนศึกษาความรู้เกี่ยวกับการสถาปนาอาณาจักสุโขทัย  จากหนังสือเรียน 
7. ครูและนักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ถึงปัจจัยสนับสนุนในการสถาปนากรุงสุโขทัยเป็นราชธานี   ดังนี้
    - สุโขทัยเป็นอาณาจักรที่สามารถพัฒนาได้อย่างมั่นคง เพราะมีปัจจัยสนับสนุนด้านเศรษฐกิจ ได้แก่ การมีพื้นที่อุดมสมบูรณ์ เหมาะสมในการเกษตรกรรม และตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เป็น ศูนย์กลางในการติดต่อค้าขายระหว่างอาณาจักรที่อยู่ตอนในและอาณาจักรภายนอก ทำให้สุโขทัยเจริญเติบโตได้อย่างรวดเร็ว นอกจากนั้น นโยบายในการบริหารของผู้ปกครองเกี่ยวกับทางด้านเศรษฐกิจ ทั้งการยกเว้นภาษีผ่านด่าน การส่งเสริมการค้ากับต่างประเทศ การผูกไมตรีกับรัฐต่างๆ ทั้งใกล้และไกล ล้วนแล้วแต่เป็นนโยบายส่งเสริมให้อาณาจักรสุโขทัยเกิดความเจริญรุ่งเรืองทั้งสิ้น
8. ครูอธิบายเกี่ยวกับปัจจัยภายใน และปัจจัยภายนอกที่นำไปสู่การสถาปนาอาณาจักรสุโขทัย ให้นักเรียนฟัง   แล้วเปิดโอกาสให้นักเรียนซักถามข้อสงสัย

ชั่วโมงที่ 2
1. ให้นักเรียนศึกษาความรู้เกี่ยวกับปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการในสมัยสุโขทัย  จากหนังสือเรียน  ดังนี้
    - ปัจจัยด้านภูมิศาสตร์และสิ่งแวดล้อม                           - ปัจจัยด้านอารยธรรม
2. ให้นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ประเด็นที่ครูกำหนด   เพื่อตรวจสอบความรู้ความเข้าใจเบื้องต้น  ดังนี้
    - เหตุใดแม่น้ำยมจึงเปรียบได้กับเส้นเลือดใหญ่ของอาณาจักรสุโขทัย
    - ระบบชลประทานส่งผลดีต่ออาณาจักรสุโขทัยอย่างไร
    - พระพุทธศาสนามีบทบาทสำคัญต่อการปกครองในสมัยสุโขทัยอย่างไร
3. ให้นักเรียนทำใบงานที่ 7.1 เรื่อง ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการในสมัยสุโขทัย
4. ครูอธิบายลักษณะการเมือง การปกครองสมัยสุโขทัยในระยะแรก ว่ามีลักษณะแบบพ่อปกครองลูกครูตั้งคำถามให้นักเรียนคิดวิเคราะห์ เช่น
    - การปกครองแบบพ่อปกครองลูก มีลักษณะอย่างไร
    - วิธีการปกครองแบบนี้มีความเหมาะสมต่อการบริหารบ้านเมืองในสมัยนั้นหรือไม่ เพราะเหตุใด
    - ปัจจุบันสามารถใช้วิธีการปกครองแบบนี้ได้หรือไม่ เพราะเหตุใด
5. ครูสรุปให้นักเรียนเข้าใจว่า ในระยะแรกอาณาจักรสุโขทัยมีการปกครองแบบพ่อปกครองลูกกล่าวคือ พระมหากษัตริย์จะมีความใกล้ชิดกับประชาชน นั่นเพราะอาณาจักรยังเล็ก ผู้คนยังมีไม่มาก ทำให้ปกครองดูแลได้ทั่วถึง ที่เด่นชัด คือ ในสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช แต่มาระยะหลังได้รับอิทธิพลทางพระพุทธศาสนา รูปแบบการปกครองจึงเป็นแบบธรรมราชา ที่เห็นได้ชัด คือ ในสมัยพระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไทย)
6. ครูนำแผนที่แสดงอาณาเขตการปกครองของอาณาจักรสุโขทัย  มาให้นักเรียนดูแล้วให้ร่วมกันอธิบายความแตกต่าง และความสำคัญของรูปแบบการปกครองลักษณะต่างๆ ดังนี้
    - เมืองราชธานี                              - เมืองลูกหลวง                                - เมืองชั้นนอก
7. ครูนำแถบประโยคมาให้นักเรียนอ่านและร่วมกันวิเคราะห์สภาพเศรษฐกิจ ดังนี้
    เมื่อชั่วพ่อขุนรามคำแหง เมืองสุโขทัยนี้ดี ในน้ำมีปลาในนามีข้าว เจ้าเมืองบ่เอาจกอบในไพร่ลู่ทาง  เพื่อนจูงวัวไปค้า ขี่ม้าไปขาย ใครจักใคร่ค้าช้างค้า ใครจักใคร่ค้าม้าค้า ใครจักใคร่ค้าเงินค้าทองค้า
8. ครูสรุปให้นักเรียนเข้าใจว่า จากประโยคดังกล่าวเป็นสภาพเศรษฐกิจสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราชที่เศรษฐกิจดี มีความอุดมสมบูรณ์ โดยมีพื้นฐานทางด้านการเกษตร มีการปลูกข้าวไว้บริโภคเป็นหลักประชาชนมีอิสรเสรีในการประกอบอาชีพ โดยที่ไม่ต้องเสียภาษี              
9. ครูอธิบายลักษณะทางเศรษฐกิจให้นักเรียนเข้าใจ   แล้วให้นักเรียนศึกษาความรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับพัฒนาการทางด้านเศรษฐกิจสมัยสุโขทัย
10. ให้นักเรียนอธิบายความรู้และยกตัวอย่างพัฒนาการทางด้านเศรษฐกิจสมัยสุโขทัย  ดังนี้
    - ปัจจัยที่เอื้อต่อพัฒนาการทางด้านเศรษฐกิจ
    - ลักษณะทางด้านเศรษฐกิจที่สำคัญ
11. ให้นักเรียนทำใบงานที่ 7.2 เรื่อง  พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย   เมื่อทำใบงานเสร็จแล้วให้นักเรียนทบทวนคำตอบและตรวจสอบความถูกต้องก่อนนำส่งครู

ชั่วโมงที่ 3
1. ให้นักเรียนอธิบายความหมายของบัตรคำของกลุ่มคนในสังคมตามที่ครูกำหนด   เช่น
    - พระมหากษัตริย์   พระราชวงศ์  ขุนนาง   ไพร่  ทาส
2. ครูตั้งข้อสังเกตจากคำถามของนักเรียน  เพื่อให้สามารถจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้เหมาะสม
3. ให้นักเรียนศึกษาความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการทางด้านสังคมสมัยสุโขทัย  จากหนังสือเรียน
4. ให้นักเรียนร่วมกันอภิปรายและสรุปความรู้    แล้วคัดเลือกตัวแทนออกมาสรุปความรู้หน้าชั้นเรียน
5. ครูตั้งประเด็นคำถามให้นักเรียนตอบ  เพื่อประเมินความรู้ความเข้าใจเบื้องต้น  ดังนี้
    - กลุ่มคนในสังคมสุโขทัยแบ่งชนชั้นอย่างไร   แต่ละชนชั้นมีความเป็นอยู่อย่างไร และมีความแตกต่างกันมากน้อยอย่างไร
    - ความหมายที่ใช้ในสมัยสุโขทัยมีลักษณะอย่างไร  และมีความสำคัญหรือไม่  อย่างไร
6. ครูนำภาพวัดต่าง ๆ ในสมัยสุโขทัยมาให้นักเรียนดู   แล้ววิเคราะห์ถึงความเป็นเอกลักษณ์ของศิลปวัฒนธรรมในสมัยสุโขทัย
7. ให้นักเรียนศึกษาความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการทางด้านศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย  จากหนังสือเรียน
8. ครูนำตัวอย่างภาพเจดีย์องค์ใหญ่  วัดมหาธาตุ  มาแสดงให้นักเรียนดู  เพื่อให้นักเรียนฝึกการแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับลักษณะ  และความงดงามของศิลปกรรมสมัยสุโขทัย
9. ครูสรุปความรู้ให้นักเรียนฟังเพื่อเป็นแนวทางการสรุปความรู้ที่ถูกต้อง   นักเรียนอภิปรายถึงความงดงามของศิลปกรรมสมัยสุโขทัย  ทั้งทางด้านจิตรกรรม  ประติมากรรม  และสถาปัตยกรรม
10. ให้นักเรียนแข่งขันตอบปัญหาเกี่ยวกับความรู้เรื่อง ศิลปะในสมัยสุโขทัย   ดังนี้
      1) เจดีย์ที่เป็นแบบสุโขทัยแท้ เรียกว่าเจดีย์ทรงใด
          ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์
      2) เจดีย์รูปทรงระฆังคว่ำได้รับอิทธิพลจากที่ใด
          ลังกา
      3) การก่อสร้างโบสถ์ในสมัยสุโขทัยทุกหลังจะหันหน้าไปทางทิศใด
          ทิศตะวันออก
      4) พระพุทธรูปที่นิยมสร้างในสมัยสุโขทัย คือพระพุทธรูปปางใด
          ปางมารวิชัย
     
5) เจดีย์วัดช้างล้อม อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย เป็นเจดีย์รูปทรงใด
          ทรงลังกา
      6) สุโขทัยได้รับเทคโนโลยีการสร้างเครื่องสังคโลกมาจากชนชาติใด
          จีน
      7) ลักษณะฐานเจดีย์เป็นรูปสี่เหลี่ยมย่อมุม ยอดเจดีย์ทำเป็นรูปดอกบัวตูม เรียกว่า เป็นลักษณะของเจดีย์รูปทรงใด
          ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์
      8) วรรณกรรมเล่มแรกที่มุ่งสอนให้คนทำดี เว้นชั่ว คือวรรณกรรมใด
          ไตรภูมิพระร่วง
      9) ผู้พระราชนิพนธ์วรรณกรรมเรื่อง ไตรภูมิพระร่วง คือใคร
           พระมหาธรรมราชาที่ 1  (ลิไทย)
11. ให้นักเรียนศึกษาความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการทางด้านศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย  จากหนังสือเรียนในประเด็นความรู้  ดังนี้
    - พัฒนาการทางด้านศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย  :   ทางด้านภาษาและวรรณกรรม
    - พัฒนาการทางด้านศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย  :   ทางด้านศาสนาและความเชื่อ
    - พัฒนาการทางด้านศิลปวัฒนธรรมสมัยสุโขทัย  :    ทางด้านประเพณีที่สำคัญ
12. ให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม  กลุ่มละ 4 คน  แล้วครูแจกบัตรคำถามให้นักเรียนทุกกลุ่ม  เพื่อตอบคำถามจากบัตรคำที่สมาชิกในกลุ่มได้รับ  โดยปฏิบัติกิจกรรม ดังนี้
      สมาชิกหมายเลข 1     อ่านคำถาม
      สมาชิกหมายเลข 2     วิเคราะห์คำถามและหาคำตอบ
      สมาชิกหมายเลข 3     ตรวจสอบคำตอบ
      สมาชิกหมายเลข 4     นำเสนอคำตอบของกลุ่ม
13. ให้นักเรียนกลุ่มอื่นๆ ร่วมกันตรวจสอบคำตอบ   หากผิดหรือบกพร่องให้เพิ่มเติมคำตอบที่เป็นข้อสรุปของกลุ่มตนเอง
14. ครูชมเชยนักเรียนทุกกลุ่มที่ร่วมปฏิบัติกิจกรรมเป็นอย่างดี   และย้ำเตือนเกี่ยวกับความรับผิดชอบในการทำงานเป็นกลุ่ม

ชั่วโมงที่ 4-5
1. ให้นักเรียนศึกษาแผนภูมิความสัมพันธ์ระหว่างสุโขทัยกับอาณาจักรต่างๆ  จากใบความรู้เรื่อง ลักษณะความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมัยสุโขทัย
2. ครูเกริ่นนำความสัมพันธ์ของอาณาจักรสุโขทัยกับอาณาจักรต่าง ๆ ทั้งดินแดนที่อยู่ใกล้เคียง และดินแดนที่อยู่ห่างไกล เช่น  ล้านนา อยุธยา นครศรีธรรมราช หัวเมืองมอญ ลังกา จีน
3. ให้นักเรียนศึกษาความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการทางด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมัยสุโขทัย   จากหนังสือเรียน 
4. ให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม  กลุ่มละ 6 คน  โดยให้สมาชิกแต่ละคนกำหนดหมายเลขประจำตัว 1-6  เพื่อศึกษาค้นคว้าความรู้  โดยให้หมายเลขสมาชิกเดียวกันของแต่ละกลุ่ม  รวมตัวกันเพื่อศึกษาค้นคว้าความรู้เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมัยสุโขทัย  ดังนี้
      กลุ่มหมายเลข 1               ความสัมพันธ์กับล้านนา
      กลุ่มหมายเลข 2               ความสัมพันธ์กับอยุธยา
      กลุ่มหมายเลข 3               ความสัมพันธ์กับนครศรีธรรมราช
      กลุ่มหมายเลข 4               ความสัมพันธ์กับหัวเมืองมอญ
      กลุ่มหมายเลข 5…             ความสัมพันธ์กับลังกา
      กลุ่มหมายเลข 6               ความสัมพันธ์กับจีน
5. ให้นักเรียนแต่ละกลุ่มศึกษาความรู้และร่วมกันอภิปราย โดยให้สมาชิกแต่ละคนตั้งคำถามและร่วมกันหาคำตอบ 
6. เมื่อสมาชิกแต่ละกลุ่มมีความรู้ความเชี่ยวชาญในประเด็นที่ศึกษา  ให้สมาชิกในกลุ่มร่วมกันสรุปประเด็นความรู้เพื่อนำความรู้ไปถ่ายทอดให้แก่สมาชิกในกลุ่มเดิม
7. ให้นักเรียนกลับเข้ากลุ่มเดิม  แล้วนำเสนอความรู้ตามลำดับหมายเลขสมาชิกกลุ่ม 1-6 โดยเปิดโอกาสให้สมาชิกในกลุ่มซักถาม  และอธิบายให้เกิดความเข้าใจ  หากไม่สามารถตอบคำถามสมาชิกในกลุ่มได้ให้นักเรียนขอความช่วยเหลือจากครู
8. นักเรียนและครูร่วมกันสรุปความรู้เกี่ยวกับพัฒนาการทางด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของสุโขทัย
9. ให้นักเรียนร่วมกันอภิปรายเพื่อวิเคราะห์พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย  แล้วให้ตัวแทนนักเรียนนำเสนอผลการอภิปรายหน้าชั้นเรียน

 
การวัดผลและประเมินผล
 

วิธีการ

เครื่องมือ

เกณฑ์

 นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน

 แบบทดสอบก่อนเรียน

 ร้อยละ 50 ผ่านเกณฑ์

 นักเรียนทำใบงานที่ 7.1

 ใบงานที่ 7.1

 ร้อยละ 60 ผ่านเกณฑ์

 นักเรียนทำใบงานที่ 7.2

 ใบงานที่ 7.2

 ร้อยละ 60 ผ่านเกณฑ์

 นักเรียนร่วมกันอภิปราย    

 แบบประเมินการอภิปราย      

 ระดับคุณภาพ  2  ผ่านเกณฑ์

 สังเกตพฤติกรรมการทำงานกลุ่ม

 แบบสังเกตพฤติกรรมการทำงานกลุ่ม

 ระดับคุณภาพ  2  ผ่านเกณฑ์

 นักเรียนนำเสนอผลงานกลุ่ม

 แบบประเมินการนำเสนอผลงานกลุ่ม

 ระดับคุณภาพ  2 ผ่านเกณฑ์

 
 
สื่อ / แหล่งการเรียนรู้

สื่อการเรียนรู้
1. หนังสือเรียน  ประวัติศาสตร์   ม.1  
2. บัตรคำ  และรูปภาพวัด  เจดีย์ต่างๆ ในสมัยสุโขทัย
3. ใบความรู้  เรื่อง  ลักษณะความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสมัยสุโขทัย    
4. ใบงานที่ 7.1 เรื่อง  ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพัฒนาการในสมัยสุโขทัย
5. ใบงานที่ 7.2 เรื่อง  พัฒนาการของอาณาจักรสุโขทัย

แหล่งการเรียนรู้
1. ห้องสมุด /  สำนักหอสมุดแห่งชาติ
2. สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ
3. แหล่งข้อมูลสารสนเทศ
    - http://www.su.ac.th/sukhothai/Sukhothai/sukhothai_thai.html 
      (รวบรวมความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์สุโขทัย)
    - http://www.sukhothai.go.th/history/hist_01.htm  
      (รวบรวมความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์สุโขทัย)

 
เอกสารแนบ

ไฟล์ใบงาน:

ไฟล์แบบทดสอบ:

 
 
ขอขอบคุณเนื้อหาจาก : บริษัท อักษรเจริญทัศน์ อจท. จำกัด
คะแนนโหวต :
ชื่นชอบเนื้อหานี้
 
 
   
 ระดับปฐมวัย
 ระดับประถมและมัธยมศึกษา