วิชา
Log in | วันเสาร์ที่ 20 ก.ย. 2557
 

เปรียบเทียบ ไมโทซิส และ ไมโอซิส (Mitosis vs. Meiosis)

โพสโดย ThinkwellVids
 
กรุณารอสักครู่นะครับ
 

เปรียบเทียบ ไมโทซิส และ ไมโอซิส (Mitosis vs. Meiosis)

ผมคงจะสะเพร่ามากถ้าผมปล่อยให้คุณสงสัย และไม่ยอมเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่าง ไมโทซิส (Mitosis) และ ไมโอซิส (Meiosis) ให้ดู

จริงๆแล้วผมก็สอนหนังสือมาหลายปีอยู่นะครับ แต่อย่างหนึ่งที่ผมคิดแล้วคิดอีกคือ ทำอย่างไรให้นักเรียนเลิกสับสนระหว่างไมโทซิสและไมโอซิส เพราะฉะนั้น เราจะมาลองทำลิสต์รายการดู และจะอธิบายความแตกต่างของไมโทซิสและไมโอซิสให้เห็นภาพ แล้วให้แน่ใจว่าคุณเข้าใจความแตกต่างของทั้งสองอย่างชัดเจน ถ้าคุณรู้ความแตกต่างแล้ว ทุกอย่างก็จะง่ายแล้วครับ

ต่อไปนี้คือสิ่งที่ผมจะพูดถึงครับ
1. การจำลอง DNA (DNA Replication)
2. จำนวนครั้งในการแบ่งเซลล์ ของทั้งไมโทซิสและไมโอซิส
3. ไซแนพซิส (synapsis)
4. จำนวนเซลล์ลูก (daughter cell) ที่ได้ หลังจบกระบวนการ
5. จำนวนโครโมโซมที่อยู่ในเซลล์ลูกหลังจบกระบวนการ
6. หน้าที่ (function) ของกระบวนการแบ่งเซลล์ทั้งสองประเภท

ถึงผมจะเอาหน้าที่ไว้เป็นข้อสุดท้าย ไม่ได้หมายความว่ามันสำคัญน้อยที่สุดนะครับ ที่จริงแล้ว นี่เป็นข้อแรกที่คุณควรเริ่มการเปรียบเทียบเลยทีเดียว เหตุผลอยู่ที่ว่า “ทำไมถึงต้องแบ่งเซลล์แบบไมโอซิส” ครับ นั่นก็คือเพื่อสร้างเซลล์สืบพันธุ์ (gamete) ไมโอซิส=เซลลสืบพันธุ์ ไมโทซิส=เซลล์อื่นๆ โอเคนะครับ จริงๆคุณแค่จะไว้ว่า ไมโอซิส=เซลลสืบพันธุ์ ก็พอ เพราะถ้าจำได้อย่างนั้นเรื่องอื่นๆก็จะเข้าใจเองครับ กุญแจสำคัญอยู่ตรงที่ ถ้าคุณรู้ว่าคุณต้องการจะได้เซลล์สืบพันธุ์ มันก็มีเหตุผลว่าเซลล์ที่ได้ควรจะมีโครโมโซมแค่ครึ่งเดียว ดังนั้น การแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสนั้น จุดประสงค์ก็คือต้องได้เซลล์ที่มีโครโมโซมครึ่งเดียว

เอาล่ะ นี่คือเซลล์ครับ และผมอยากให้คุณจินตนาการว่า มี DNA มากพอในเซลล์นี้ที่จะประกอบขึ้นเป็นสี่โครโมโซม ซึ่งหมายความว่า ยังไม่ได้ทำการจำลอง DNA ขึ้นมาครับ

ก่อนอื่นผมอยากให้ดูว่าจะเกิดอะไรขึ้นหลังจากที่เซลล์นี้ผ่านการแบ่งเซลล์แบบ.... ที่เห็นนี่แบบไหนครับ ไมโทซิส ครับ สิ่งแรกที่เกิดขึ้นคือ จำนวน DNA เพิ่มเป็นสองเท่า แล้วในไมโอซิสมันต่างกันหรือไม่ มาดูกัน ไมโอซิสอยู่ทางด้านขวานี่ครับ เซลล์แบบเดียวกัน และสิ่งแรกที่เกิดขึ้นก็คือ DNA เพิ่มเป็นสองเท่าเหมือนกัน ดังนั้นข้อแรกบนลิสต์ของเราก็คือ “ใช่” สำหรับทั้งคู่ครับ

ต่อไป ในไมโทซิส เราไม่เห็นรูปแบบหรือแบบแผนอะไรเลย DNA เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าขึ้นมาเฉยๆ แถมกระจายอยู่รอบๆด้วย แต่ในไมโอซิส เกิดสิ่งที่สำคัญมากๆครับ นั่นคือเกิดการ ไซแนพซิส (synapsis) หรือการที่โครโมโซมมาจับคู่กัน เป็นคู่โฮโมโลกัส (homologous pair) ดังนั้น ในข้อเกี่ยวกับไซแนพซิสของเรา ในไมโทซิส เป็น “ไม่” แต่ในไมโอซิส “ใช่” ขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนสำคัญมากครับ เป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดในระยะโพรเฟสของไมโอซิส

แล้วต่อไปคืออะไร แน่นอนครับ ทั้งของแบบมีระยะเมตาเฟส แต่เมตาเฟสของไมโทซิสจะต่างจากของไมโอซิสแน่นอน ถ้าคุณสังเกตดูที่เมตาเฟสของไมโทซิส โครโมโซมทั้งหมดจะมาเรียงตัวกันที่จุดกึ่งกลางของเซลล์ ในขณะที่ในไมโอซิส คู่โฮโมโลกัส จะมาเรียงตัวที่กึ่งกลางกันเป็นคู่ๆ แล้วคู่โฮโมโลกัสคืออะไร มันคือคู่โครโมโซมที่กำหนดลักษณะสืบสายพันธุ์ (trait) เดียวกันครับ หรือพูดอีกอย่างก็คือ มันเป็นคู่โครโมโซมที่บรรจุยีน (gene) ที่ควบคุมลักษณะสืบสายพันธุ์เดียวกันครับ

ดังนั้น ระยะเมตาเฟสของทั้งสองแบบเหมือนกันตรงที่โครโมโซมจะไปเรียงตัวกันที่กึ่งกลางเซลล์เหมือนกัน ในไมโทซิสจะเรียงกันเป็นแถวเดี่ยว ส่วนในไมโอซิสจะเรียงกันเป็นแถวคู่ แล้วมันสำคัญตรงไหน มันสำคัญมากตรงนี้ครับ เรามาดูที่ระยะต่อไปของไมโทซิสกันก่อน เซลล์จะผ่านระยะแอนาเฟส (Anaphase) และเทโลเฟส (Telophase) และเมื่อถึงระยะเทโลเฟส ดูสิครับว่าเกิดอะไรขึ้น ผมจะเอาเซลล์เดิมมาเปรียบเทียบให้ดูครับ นี่คือเซลล์เดิม และนี่คือเซลล์ลูก (daughter cell) สองเซลล์ สังเกตเห็นอะไรไหมครับ ข้อควรสังเกตก็คือเซลล์ลูกทั้งสองเซลล์จะเหมือนกับเซลล์เดิมไม่มีผิดครับ

เอาล่ะ เราอธิบายไมโทซิสเสร็จไปแล้ว แต่ไมโอซิสยังไม่เสร็จครับ เพราะว่า พอเราลองมาเทียบดูหลังการแบ่งเซลล์ครั้งแรกแล้ว เนื่องจากเราเพิ่มขั้นตอนการแยกคู่โฮโมโลกัสเข้าไปตรงนี้ เมื่อเราแยกคู่แล้ว โครโมโซมก็ยังมีจำนวนเป็นสองเท่าอยู่ดี และถ้าสังเกตดู ตอนนี้เซลล์มีลักษณะคล้ายกับตอนเริ่มต้นของไมโทซิสครับ และเนื่องจากโครโมโซมยังเป็นสองเท่าอยู่ จึงต้องผ่านการแบ่งเซลล์อีกครั้ง

การแบ่งเซลล์อีกครั้งก็จะผ่านทั้งสี่ระยะ เหมือนเดิม
คือ โพรเฟส II (Prophase II) เมตาเฟส II (Metaphase II) แอนาเฟส II (Anaphase II) และ เทโลเฟส II (Telephase II) แต่รู้อะไรไหมครับ ถ้าลองสังเกตดู นี่เป็นเซลล์ที่ได้จากการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสครับ

ลองมาเทียบกับเซลล์ที่ได้จากการแบ่งแบบไมโทซิสดู และเทียบกับเซลล์ตั้งต้นด้วย มันต่างกันอย่างเห็นได้ชัดครับ จากเซลล์ตั้งต้นที่มีสี่โครโมโซม เซลล์ลูกที่ได้จากการไมโอซิส แต่ละเซลล์จะมีแค่สองโครโมโซม และผมใช้สีแสดงให้เห็นการครอสซิ่งโอเวอร์ (crossing-over) ไว้ด้วย เพราะเราไม่ควรมองข้ามจุดนั้นเลย แต่ที่สำคัญก็คือ จำนวนโครโมโซมต่างกันครับ

ต่อไปเรามาดูตารางเปรียบเทียบที่ผมสัญญาไว้

                                       ไมโทซิส                  ไมโอซิส
การจำลอง DNA
                        มี                           มี
จำนวนครั้งในการแบ่งเซลล์          1                           2
ไซแนพซิส                              ไม่มี                         มี
จำนวนเซลล์ลูก                          2                           4
จำนวนโครโมโซม                 เท่าเซลล์ต้น            ครึ่งของเซลล์ต้น
หน้าที่ของเซลล์ที่ได้             เซลล์ร่างกาย             เซลล์สืบพันธุ์

แล้วเราได้อะไรจากการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิส เซลล์ที่ได้จะมีจำนวนโครโมโซมครึ่งหนึ่งจากปรกติ ซึ่งมีโครโมโซมครึ่งของพ่อและของแม่ ที่เมื่อเกิดการปฏิสนธิกันแล้ว ลูกที่ออกมาจะมีโครโมโซมครบชุด จากทั้งพ่อและแม่

(แปลโดยทีมงานทรูปลูกปัญญา)

เรื่อง : เปรียบเทียบ ไมโทซิส และ ไมโอซิส (Mitosis vs. Meiosis)
ชื่อเจ้าของคลิป : ThinkwellVids
URL : http://www.youtube.com/watch?v=_IzfJSxa-uA
 
ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง
โพส : 20 ส.ค. 2555
เข้าชม : 19,881 ครั้ง
ผู้สร้าง : ❤Math❤
โพส : 30 ก.ย. 2554
เข้าชม : 3,913 ครั้ง
ผู้สร้าง : ON_LEE
โพส : 20 ก.ค. 2556
เข้าชม : 6,568 ครั้ง
ผู้สร้าง : kai
โพส : 21 ส.ค. 2555
เข้าชม : 12,402 ครั้ง
ผู้สร้าง : ❤Math❤
โพส : 27 มิ.ย. 2556
เข้าชม : 1,295 ครั้ง
ผู้สร้าง : kai
โพส : 1 ธ.ค. 2554
เข้าชม : 2,654 ครั้ง
ผู้สร้าง : Izayoi
 
ความรู้ที่เกี่ยวข้อง
โครงสร้างและหน้าที่ของเซลล์
โพส : 6 ก.ค. 2556
เข้าชม : 0 ครั้ง
โพสโดย : pinkwf
กำเนิดของสปีชีส์
โพส : 15 พ.ค. 2556
เข้าชม : 4 ครั้ง
โพสโดย : deariiz
ชีววิทยา ม.ปลาย - เซลล์ของสิ่งมีชีวิต
โพส : 25 มี.ค. 2556
เข้าชม : 1,394 ครั้ง
โพสโดย : ทีมงานทรูปลูกปัญญา
ชีววิทยา ม.4 เรื่อง เซลล์ ตอนที่ 3
โพส : 8 พ.ย. 2555
เข้าชม : 2,217 ครั้ง
โพสโดย : ทีมงานทรูปลูกปัญญา
 

เปรียบเทียบ ไมโทซิส และ ไมโอซิส (Mitosis vs. Meiosis)

ผมคงจะสะเพร่ามากถ้าผมปล่อยให้คุณสงสัย และไม่ยอมเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่าง ไมโทซิส (Mitosis) และ ไมโอซิส (Meiosis) ให้ดู

จริงๆแล้วผมก็สอนหนังสือมาหลายปีอยู่นะครับ แต่อย่างหนึ่งที่ผมคิดแล้วคิดอีกคือ ทำอย่างไรให้นักเรียนเลิกสับสนระหว่างไมโทซิสและไมโอซิส เพราะฉะนั้น เราจะมาลองทำลิสต์รายการดู และจะอธิบายความแตกต่างของไมโทซิสและไมโอซิสให้เห็นภาพ แล้วให้แน่ใจว่าคุณเข้าใจความแตกต่างของทั้งสองอย่างชัดเจน ถ้าคุณรู้ความแตกต่างแล้ว ทุกอย่างก็จะง่ายแล้วครับ

ต่อไปนี้คือสิ่งที่ผมจะพูดถึงครับ
1. การจำลอง DNA (DNA Replication)
2. จำนวนครั้งในการแบ่งเซลล์ ของทั้งไมโทซิสและไมโอซิส
3. ไซแนพซิส (synapsis)
4. จำนวนเซลล์ลูก (daughter cell) ที่ได้ หลังจบกระบวนการ
5. จำนวนโครโมโซมที่อยู่ในเซลล์ลูกหลังจบกระบวนการ
6. หน้าที่ (function) ของกระบวนการแบ่งเซลล์ทั้งสองประเภท

ถึงผมจะเอาหน้าที่ไว้เป็นข้อสุดท้าย ไม่ได้หมายความว่ามันสำคัญน้อยที่สุดนะครับ ที่จริงแล้ว นี่เป็นข้อแรกที่คุณควรเริ่มการเปรียบเทียบเลยทีเดียว เหตุผลอยู่ที่ว่า “ทำไมถึงต้องแบ่งเซลล์แบบไมโอซิส” ครับ นั่นก็คือเพื่อสร้างเซลล์สืบพันธุ์ (gamete) ไมโอซิส=เซลลสืบพันธุ์ ไมโทซิส=เซลล์อื่นๆ โอเคนะครับ จริงๆคุณแค่จะไว้ว่า ไมโอซิส=เซลลสืบพันธุ์ ก็พอ เพราะถ้าจำได้อย่างนั้นเรื่องอื่นๆก็จะเข้าใจเองครับ กุญแจสำคัญอยู่ตรงที่ ถ้าคุณรู้ว่าคุณต้องการจะได้เซลล์สืบพันธุ์ มันก็มีเหตุผลว่าเซลล์ที่ได้ควรจะมีโครโมโซมแค่ครึ่งเดียว ดังนั้น การแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสนั้น จุดประสงค์ก็คือต้องได้เซลล์ที่มีโครโมโซมครึ่งเดียว

เอาล่ะ นี่คือเซลล์ครับ และผมอยากให้คุณจินตนาการว่า มี DNA มากพอในเซลล์นี้ที่จะประกอบขึ้นเป็นสี่โครโมโซม ซึ่งหมายความว่า ยังไม่ได้ทำการจำลอง DNA ขึ้นมาครับ

ก่อนอื่นผมอยากให้ดูว่าจะเกิดอะไรขึ้นหลังจากที่เซลล์นี้ผ่านการแบ่งเซลล์แบบ.... ที่เห็นนี่แบบไหนครับ ไมโทซิส ครับ สิ่งแรกที่เกิดขึ้นคือ จำนวน DNA เพิ่มเป็นสองเท่า แล้วในไมโอซิสมันต่างกันหรือไม่ มาดูกัน ไมโอซิสอยู่ทางด้านขวานี่ครับ เซลล์แบบเดียวกัน และสิ่งแรกที่เกิดขึ้นก็คือ DNA เพิ่มเป็นสองเท่าเหมือนกัน ดังนั้นข้อแรกบนลิสต์ของเราก็คือ “ใช่” สำหรับทั้งคู่ครับ

ต่อไป ในไมโทซิส เราไม่เห็นรูปแบบหรือแบบแผนอะไรเลย DNA เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าขึ้นมาเฉยๆ แถมกระจายอยู่รอบๆด้วย แต่ในไมโอซิส เกิดสิ่งที่สำคัญมากๆครับ นั่นคือเกิดการ ไซแนพซิส (synapsis) หรือการที่โครโมโซมมาจับคู่กัน เป็นคู่โฮโมโลกัส (homologous pair) ดังนั้น ในข้อเกี่ยวกับไซแนพซิสของเรา ในไมโทซิส เป็น “ไม่” แต่ในไมโอซิส “ใช่” ขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนสำคัญมากครับ เป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดในระยะโพรเฟสของไมโอซิส

แล้วต่อไปคืออะไร แน่นอนครับ ทั้งของแบบมีระยะเมตาเฟส แต่เมตาเฟสของไมโทซิสจะต่างจากของไมโอซิสแน่นอน ถ้าคุณสังเกตดูที่เมตาเฟสของไมโทซิส โครโมโซมทั้งหมดจะมาเรียงตัวกันที่จุดกึ่งกลางของเซลล์ ในขณะที่ในไมโอซิส คู่โฮโมโลกัส จะมาเรียงตัวที่กึ่งกลางกันเป็นคู่ๆ แล้วคู่โฮโมโลกัสคืออะไร มันคือคู่โครโมโซมที่กำหนดลักษณะสืบสายพันธุ์ (trait) เดียวกันครับ หรือพูดอีกอย่างก็คือ มันเป็นคู่โครโมโซมที่บรรจุยีน (gene) ที่ควบคุมลักษณะสืบสายพันธุ์เดียวกันครับ

ดังนั้น ระยะเมตาเฟสของทั้งสองแบบเหมือนกันตรงที่โครโมโซมจะไปเรียงตัวกันที่กึ่งกลางเซลล์เหมือนกัน ในไมโทซิสจะเรียงกันเป็นแถวเดี่ยว ส่วนในไมโอซิสจะเรียงกันเป็นแถวคู่ แล้วมันสำคัญตรงไหน มันสำคัญมากตรงนี้ครับ เรามาดูที่ระยะต่อไปของไมโทซิสกันก่อน เซลล์จะผ่านระยะแอนาเฟส (Anaphase) และเทโลเฟส (Telophase) และเมื่อถึงระยะเทโลเฟส ดูสิครับว่าเกิดอะไรขึ้น ผมจะเอาเซลล์เดิมมาเปรียบเทียบให้ดูครับ นี่คือเซลล์เดิม และนี่คือเซลล์ลูก (daughter cell) สองเซลล์ สังเกตเห็นอะไรไหมครับ ข้อควรสังเกตก็คือเซลล์ลูกทั้งสองเซลล์จะเหมือนกับเซลล์เดิมไม่มีผิดครับ

เอาล่ะ เราอธิบายไมโทซิสเสร็จไปแล้ว แต่ไมโอซิสยังไม่เสร็จครับ เพราะว่า พอเราลองมาเทียบดูหลังการแบ่งเซลล์ครั้งแรกแล้ว เนื่องจากเราเพิ่มขั้นตอนการแยกคู่โฮโมโลกัสเข้าไปตรงนี้ เมื่อเราแยกคู่แล้ว โครโมโซมก็ยังมีจำนวนเป็นสองเท่าอยู่ดี และถ้าสังเกตดู ตอนนี้เซลล์มีลักษณะคล้ายกับตอนเริ่มต้นของไมโทซิสครับ และเนื่องจากโครโมโซมยังเป็นสองเท่าอยู่ จึงต้องผ่านการแบ่งเซลล์อีกครั้ง

การแบ่งเซลล์อีกครั้งก็จะผ่านทั้งสี่ระยะ เหมือนเดิม
คือ โพรเฟส II (Prophase II) เมตาเฟส II (Metaphase II) แอนาเฟส II (Anaphase II) และ เทโลเฟส II (Telephase II) แต่รู้อะไรไหมครับ ถ้าลองสังเกตดู นี่เป็นเซลล์ที่ได้จากการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิสครับ

ลองมาเทียบกับเซลล์ที่ได้จากการแบ่งแบบไมโทซิสดู และเทียบกับเซลล์ตั้งต้นด้วย มันต่างกันอย่างเห็นได้ชัดครับ จากเซลล์ตั้งต้นที่มีสี่โครโมโซม เซลล์ลูกที่ได้จากการไมโอซิส แต่ละเซลล์จะมีแค่สองโครโมโซม และผมใช้สีแสดงให้เห็นการครอสซิ่งโอเวอร์ (crossing-over) ไว้ด้วย เพราะเราไม่ควรมองข้ามจุดนั้นเลย แต่ที่สำคัญก็คือ จำนวนโครโมโซมต่างกันครับ

ต่อไปเรามาดูตารางเปรียบเทียบที่ผมสัญญาไว้

                                       ไมโทซิส                  ไมโอซิส
การจำลอง DNA
                        มี                           มี
จำนวนครั้งในการแบ่งเซลล์          1                           2
ไซแนพซิส                              ไม่มี                         มี
จำนวนเซลล์ลูก                          2                           4
จำนวนโครโมโซม                 เท่าเซลล์ต้น            ครึ่งของเซลล์ต้น
หน้าที่ของเซลล์ที่ได้             เซลล์ร่างกาย             เซลล์สืบพันธุ์

แล้วเราได้อะไรจากการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิส เซลล์ที่ได้จะมีจำนวนโครโมโซมครึ่งหนึ่งจากปรกติ ซึ่งมีโครโมโซมครึ่งของพ่อและของแม่ ที่เมื่อเกิดการปฏิสนธิกันแล้ว ลูกที่ออกมาจะมีโครโมโซมครบชุด จากทั้งพ่อและแม่

(แปลโดยทีมงานทรูปลูกปัญญา)

 
วิดีโอที่เกี่ยวข้องจาก
 
แบ่งปันให้เพื่อน
อีเมล์เพื่อน (แยกแต่ละอีเมล์ด้วย semi-colon ;)
ส่ิิงโดย
ข้อความ
 
 
   
 ระดับปฐมวัย
 ระดับประถมและมัธยมศึกษา