ในห้องเรียน
อยากรู้ถามทรูปลูกปัญญา
ติดต่อทรูปลูกปัญญา

ถ้อยคำที่ใช้กับพระภิกษุสงฆ์

ถ้อยคำที่ใช้สำหรับพระภิกษุ
พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาที่คนไทยส่วนใหญ่นับถือ ในภาษาไทยจึงมีการกำหนดถ้อยคำไว้จำนวนหนึ่งสำหรับใช้กับภิกษุสามเณรโดยเฉพาะ ทั้งนี้เพราะพระภิกษุอยู่ในฐานะที่เป็นผู้สืบพระพุทธศาสนา และเป็นผู้ทรงศีล สามารถเทศนาสั่งสอนประชาชนให้ประพฤติดีประพฤติชอบ จึงควรใช้ภาษาด้วยถ้อยคำสุภาพ เพื่อให้ผู้ฟังเกิดความเคารพนับถือ

๑.  คำนาม
คำนามที่ใช้คำหรับพระภิกษุ ส่วนมากใช้เช่นเดียวกับบุคคลทั่วไป เว้นเเต่คำบางคำที่กำหนดไว้เฉพาะ เช่น
      กาสาวพัสตร์ ผ้าย้อมฝาด คือ ผ้าเหลืองพระ
      กลด ร่มขนาดใหญ่ มีด้ามยาว สำหรับพระธุดงค์โดยเฉพาะ
      จีวร ผ้าสำหรับห่มของภิกษุสามเณรคู่กับสบงค์
      สังฆาฏิ ผ้าคลุมกันหนาวสำหรับพระใช้ทาบบนจีวร ใช้พันพาดบ่าซ้าย
      ตาลปัตร พัดใบตาล มีด้ามยาว สำหรับพระมช้ในพิธีกรรม
      ธรรมาสน์ ที่สำหรับภิกษุสามเณรนั่งเเสดงธรรม
      บาตร ภาชนะชนิดหนึ่ง สำหรับภิกษุสามเณรใช้รับอาหารบิณฑบาต
      บริขาร เครื่องใช้สอยของพระภิกษุ มี ๘ อย่าง รวมเรียกว่า "อัฐบริขาร" ได้แก่ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนเข็ม ประคดเอว กระบอกรองน้ำ
      ปัจจัย เงินที่ถวายพระเพื่อเป็นค่าปัจจัยสี่
      ลิขิต จดหมายของพระสงฆ์
      จังหัน อาหารเช้า
      กุฏิ เรือนหรือตึกสำหรับพระภิกษุสามเณรอยู่อาศัย
      เจดีย์ สิ่งซึ่งก่อเป็นรูปคล้ายลอมฟางมียอดเเหลม บรรจุสิ่งที่นับถือ เช่น พระธาตุ
      หอไตร หอสำหรับเก็บพระธรรม
      อุโบสถ สถานที่สำหรับพระสงฆ์ประชุมกันทำสังฆกรรม เรียกสั่นๆ ว่า โบสถ์

๒.  คำสรรพนาม 
     ๒.๑  คำสรรพนามที่พระภิกษุใช้กับบุคคลระดับต่าง ๆ มีดังนี้
     สรรพนามบุรุษที่ ๑
             อาตมา ใช้กับ บุคคลธรรมดาหรือผู้มีตำแหน่งสูง
             ผม กระผม ใช้กับ พระภิกษุด้วยกัน
      สรรพนามบุรุษที่ ๒
            มหาบพิตร ใช้กับ พระเจ้าเเผ่นดิน
            บพิตร ใช้กับ พระราชวงศ์
            คุณโยม ใช้กับ บิดา มารดา ญาติผู้ใหญ่
            คุณ ใช้กับ พระภิกษุด้วยกันที่ฐานะเสมอกัน
            คุณ เธอ ใช้กับ บุคคลทั่วไป
         
คำขานรับของพระภิกษุ

           ขอถวายพระพร ใช้กับ พระเจ้าแผ่นดิน พระราชวงศ์
           ครับ ขอรับ ใช้กับ พระภิกษุด้วยกัน
           เจริญพร ใช้กับ ฆราวาสทั่วไป

     ๒.๒ คำสรรพนามที่บุคคลทั่วไปใช้กับพระภิกษุ มีดังนี้
     สรรพนามบุรุษที่ ๑
            กระผม ผม (ชาย) ใช้กับ พระภิกษุที่นับถือ
            ดิฉัน (หญิง) ใช้กับ พระภิกษุที่นับถือ
     สรรพนามบุรุษที่ ๒
            พระคุณเจ้า ใช้กับ พระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์
            พระเดชพระคุณ ใช้กับ พระภิษุที่นับถือ
            พระคุณท่าน ใช้กับ พระภิกษุสงฆ์ทั่วไป

      ๒.๓  คำกริยา คำกริยาที่ใช้กับพระภิกษุ มีดังนี้
                                                                              
          คำ
    จำวัด              ความหมาย     นอนหลับ
                  จำพรรษา                                 อยู่ประจำที่วัด ๓ เดือนในฤดูฝน
                  นมัสการ                                   การเเสดงความอ่อนน้อมด้วยการกราบไหว้
                  บรรพชา                                   บวชเป็นสามเณร 
                  อุปสมบท                                 บวชเป็นพระภิกษุ
                  ลาสิกขา                                   สึก ลาออกจากความเป็นภิกษุมาเป็นคนธรรมดา
                  อาพาธ                                     เจ็บป่วย
                  อาบัติ                                      โทษจากการล่วงละเมิดข้อห้ามสำหรับพระภิกษุ เรียกว่า ต้องอาบัติ
                  มรณภาพ                                   ตาย

ที่มาและได้รับอนุญาตจาก :
เอกรินทร์ สี่มหาศาล และคณะ. ภาษาไทย ป.๖. พิมพ์ครั้งที่ ๑. กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์.

ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง