ในห้องเรียน
อยากรู้ถามทรูปลูกปัญญา
ติดต่อทรูปลูกปัญญา

สำนวน สุภาษิต คำพังเพย

สำนวน
สำนวน หมายถึง ถ้อยคำหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาช้านานแล้วมีความหมายไม่ตรงตามตัว หรือมีความหมายอื่นแฝงอยู่

ตัวอย่าง สำนวนต่างๆ
     เข็นครกขึ้นภูเขา หมายถึง ทำงานที่ยากเกินความสามารถของตน
     คางคกขึ้นวอ หมายถึง คนที่ฐานะต่ำต้อย พอได้ดีแล้วทำอวดดี

สำนวน มีลักษณะ ดังนี้
๑. มีการซ้ำคำ หรือใช้คำที่มีสัมผัสคล้องจองระหว่างกัน
     ขับไล่ไสส่ง มีสัมผัสสระไอ ระหว่างคำว่า ไล่-ไส
     หามรุ่งหามค่ำ มีการซ้ำคำ คือ คำว่า หาม

๒. มีการเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งว่าเหมือนอีกสิ่งหนึ่ง เพื่อให้เข้าใจง่ายยิ่งขึ้น เช่น
     แก้มแดงเป็นลูกตำลึงสุก เป็นการกล่าวเปรียบเทียบสีของแก้มกับสีของลูกตำลึงสุก
     เงียบเหมือนเป่าสาก เป็นการกล่าวเปรียบเทียบถึงลักษณะความเงียบว่า เงียบมาก ไม่มีเสียงอะไร

๓. มีลักษณะเป็นคำคมหรือคำกล่าวที่ให้เเง่คิดต่างๆ เช่น  
     มีวิชาเหมือนมีทรัพย์อยู่นับเเสน (สุนทรภู่)
     ไม่มีใครแก่เกินเรียน   

สุภาษิต
สุภาษิต หมายถึง ข้อความหรือถ้อยคำสั้นๆ กะทัดรัด มักมีความหมายไปในทางเเนะนำ สั่งสอน มีคติสอนใจ ให้ความจริงเกี่ยวกับความคิด และแนวปฏิบัติซึ่งสามารถพิสูจน์และเชื่อถือได้

สุภาษิต แบ่งออกเป็น ๒ ลักษณะใหญ่ๆ ดังนี้
๑. สุภาษิตของนักปราชญ์ต่างๆ รวมถึงพุทธศาสนสุภาษิต เช่น
     ทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว
     ความกตัญญูกตเวที เป็นเครื่องหมายของคนดี
     ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ
๒. สุภาษิตชาวบ้าน เป็นสุภาษิตที่ไม่ทราบว่าใครเป็นผู้กล่าว เช่น
     นอนสูงให้นอนคว่ำ นอนต่ำให้นอนหงาย
     ยิ่งหยุดยิ่งไกล ยิ่งไปยิ่งแค่ ( แค่ ภาษาถิ่นใต้ หมายถึง ใกล้ )
     ผู้ที่โกรธเป็นคนโง่ แต่ผู้ที่ไม่โกรธเป็นคนฉลาด

คำพังเพย
คำพังเพย
หมายถึง ถ้อยคำที่มีความหมายลึกซึ้งกว่าสำนวน โดยจะมีลักษณะติชม หรือเเสดงความเห็นอยู่ในตัว แต่ไม่ถึงกับเป็นคำสอน

คำพังเพย มีลักษณะคล้ายสุภาษิต แต่ไม่ได้เป็นคติสอนใจ เพียงเเต่เป็นคำกล่าวที่มีลักษณะติชม และเเสดงความคิดเห็นอยู่ในตัว โดยมากจะมีความหมายซ่อนอยู่ ดังนั้นการใช้คำพังเพยจะต้องตีความหมายให้เข้ากับสถานการณ์
ตัวอย่าง คำพังเพย
     แกะดำ หมายถึง คนที่ทำตัวแตกต่างไปจากผู้อื่น
     จับปลาสองมือ หมายถึง ทำงานสองอย่างพร้อมกันในเวลาเดียวกัน ผลที่ได้ย่อมไม่ดี
     เอามือซุกหีบ หมายถึง หาเรื่องเดือดร้อนใส่ตัวโดยใช่เหตุ

ที่มาและได้รับอนุญาตจาก :
เอกรินทร์ สี่มหาศาล และคณะ. ภาษาไทย ป.๕. พิมพ์ครั้งที่ ๓. กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์.

ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง