ในห้องเรียน
อยากรู้ถามทรูปลูกปัญญา
ติดต่อทรูปลูกปัญญา

วิเคราะห์คุณค่าวรรณคดี

วิเคราะห์คุณค่าวรรณคดี

     คุณค่าด้านเนื้อหา
          คำนมัสการคุณานุคุณในแต่ละตอนมีความดีเด่นด้านเนื้อหา  ดังนี้
          คำนมัสการพระพุทธคุณ  มีเนื้อหาสำคัญ  คือ  การสรรเสริญพระคุณของพระพุทธเจ้า  โดยกวีได้กล่าวยกย่องพระพุทธเจ้าไว้ว่า  ทรงพระพุทธเจ้าไว้ว่า  ทรงพระคุณอันประเสริฐ 3 ประการ  คือ

               พระบริสุทธิคุณ  คือ  พระพุทธเจ้าทรงปราศจากกิเลส  และไม่เกี่ยวข้องกับความมัวหมองหรือราคีใด ๆ
                                   หนึ่งในพระทัยท่าน                    ก็เบิกบานคือดอกบัว
                              ราคีบพันพัว                                  สุวคนธกำจร

               พระกรุณาธิคุณ  คือ  พระพุทธเจ้าทรงมีพระกรุณามากมายเหมือนกับน้ำในมหาสมุทร  ทรงช่วยเหลือมนุษย์ให้หลุดพ้นจากกิเลสด้วยการแนะแนวในการดับทุกข์  เพื่อมุ่งไปสู่ความสุขอันแท้จริง  คือ  พระนิพพาน
                                   องค์ใดประกอบด้วย                    พระกรุณาดังสาคร
                              โปรดหมู่ประชากร                           มละโอฆกันดาร
                                   ชี้ทางบรรเทาทุกข์                     และชี้สุขเกษมสานต์
                              ชี้ทางพระนฤพาน                            อันพ้นโศกวิโยคภัย

               พระปัญญาธิคุณ  คือ  พระพุทธเจ้าทรงมีพระปรีชาญาณอันลึกซึ้ง  ทรงคิดค้นและทำความเข้าใจในทุกสิ่งที่ได้ทรงพบเสมอ
                                   ......................                    ...................................
                              เห็นเหตุที่ใกล้ไกล                         ก็เจนจบประจักษ์จริง

               พระพุทธเจ้าจึงทรงเป็นผู้มีพระคุณแก่เราอย่างสูงสุด  เนื่องจากพระองค์ทรงแสวงหาหนทางหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวงให้แก่มนุษย์  ทรงสั่งสอนให้มนุษย์กระทำแต่ความดี  ละเว้นความชั่ว  และประทานหลักธรรมที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจให้มนุษย์ประพฤติตนในทางที่ควร  ซึ่งจะทำให้ทุกคนสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างเป็นสุข

          คำนมัสการพระธรรมคุณ  พระธรรม  คือ  คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า  เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว  ได้มีพระกรุณาแสดงพระธรรมเทศนาสั่งสอนสรรพสัตว์  เพื่อช่วยยกระดับจิตใจให้งดงามและทำให้ทุกคนอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุข  กวีจึงกล่าวสรรเสริญพระธรรมคุณว่าเป็นบ่อเกิดแห่งความดี (คุณากร)  ที่ช่วยส่องทางสว่างให้แก่จิตใจของสรรพสัตว์ทั้งหลาย
                                   ธรรมะคือคุณากร                         ส่วนชอบสาธร
                              ดุจดวงประทีปชัชวาล
                                   แห่งองค์พระศาสดาจารย์               ส่องสัตว์สันดาน
                              สว่างกระจ่างใจมนท์ ฯ
          ดังนั้นพระธรรมจึงมีพระคุณต่อพุทธศาสนิกชน  เนื่องจากการปฏิบัติตามหลักธรรมจะก่อให้เกิดประโยชน์และความสุขแก่ทั้งตนเองและสังคม

          คำนมัสการพระสังฆคุณ  ถ้าพระพุทธองค์ไม่ได้สถาปนาคณะสงฆ์ขึ้น  หลักธรรมที่พระองค์ทรงค้นพบจะสูญสิ้นไปพร้อมกับการปรินิพพาน  พระสงฆ์จึงมีบทบาทสำคัญและมีพระคุณโดยเฉพาะแก่พุทธศาสนิกชน  เพราะหากไม่มีพระสงฆ์ก็ไม่มีผู้สืบทอดพระพุทธศาสนา  ดังที่กวีกล่าวสรรเสริญไว้ว่า
                                   สงฆ์ใดสาวกศาสดา                    รับปฏิบัติมา
                              แต่องค์สมเด็จภควันต์
                                                                 ............................
                                   สมญาเอารสทศพล                    มีคุณอนนต์
                              อเนกจะนับเหลือตรา

          คำนมัสการมาตาปิตุคุณ  บิดามารดา  เป็นผู้มีพระคุณแก่เราโดยตรง  เพราะเป็นผู้ให้กำเนิดและเลี้ยงดูเราโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน  ตั้งแต่เราเกิดมาท่านก็ให้ความรักความเมตตาเอาใจใส่ดูแลห่วงใยโดยบริสุทธิ์ใจ  คอยแนะนำตักเตือนชี้ทางที่ดีให้แก่เรา  เมื่อเราทุกข์หรือเจ็บไข้ได้ป่วง  ท่านก็ทุกข์ด้วย  แม้จะต้องทำงานด้วยความเหนื่อยยากก็ยอมสู้ทน  กวีจีงกล่าวสรรเจริญพระคุณของบิดามารดาว่ายิ่งใหญ่กว่าภูเขาและแผ่นดิน  ดังความที่ว่า
                                   เปรียบหนักชนกคุณ                    ชนนีคือภูผา
                              ใหญ่พื้นพสุนธรา                              ก็บเทียบเทียมกัน
                                   เหลือที่จะแทนทด                      จะสนองคุณานันต์
                              แท้บูชไนยอัน                                 อุดมเลิศประเสริฐคุณ

          คำนมัสการอาจาริยคุณ  ครูอาจารย์เป็นผู้มีคุณแก่เรา  เพราะเป็นผู้ที่อบรมสั่งสอนและถ่ายทอดวิชา  ปรารถนาให้เรามีความรู้  ความคิด  ความเข้าใจในเรื่องต่าง ๆ ได้อย่างแจ่มแจ้งจนสามารถนำไปใช้ให้เป็นประโยชน์ในการประกอบอาชีพต่อไปในอนาคต  กวีจึงได้กล่าวสรรเสริญพระคุณของครูอาจารย์ได้ว่า
                                   ยัง บ ทราบก็ได้ทราบ                    ทำบุญบาปทุกสิ่งอัน
                              ชี้แจงและแบ่งปัน                               ขยายอัตถ์ให้ชัดเจน
          ด้วยเหตุดังกล่าวมานี้คำนมัสการคุณานุคณจึงมีคุณค่าด้านเนื้อหาด้วยแสดงให้เห็นว่าพระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  บิดามารดา  และครูอาจารย์มีพระคุณแก่เรา  เราจึงควรกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ  เพราะความกตัญญูเป็นเครื่องหมายของคนดี

 

ที่มาและได้รับอนุญาตจาก : 
บุญลักษณ์ เอี่ยมสำองค์ เกื้อกมล พฤกษประมูล และโสภิต พิทักษ์. ภาษาไทย วรรณคดีและวรรณกรรม ม.4. พิมพ์ครั้งที่ 1.  กรุงเทพฯ : อักษรเจริญทัศน์.



    

ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง