สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

บุคคลสำคัญของไทย
     ในประวัติศาสตร์ของชาติไทยนั้น  มีบุคคลที่กระทำคุณงามความดีอยู่เป็นจำนวนมาก  การเรียนรู้ชีวประวัติของบุคคลเหล่านี้  ย่อมทำให้ผู้เรียนได้เห็นแบบอย่างหรือข้อคิดที่สามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตของตนเองได้
     ในบทที่  จะได้นำเสนอประวัติและผลงานของบุคคลสำคัญ 2 ท่าน  คือ  สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  (พ.ศ. 2405 - 2486)  นายปรีดี พนมยงค์ (พ.ศ. 2445 - 2526)

     สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
          สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  ได้รับการยกย่องว่าเป็น พระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย  ทรงสนใจใฝ่หาความรู้  และมีงานพระนิพนธ์เป็นที่ประจักษ์มากมาย  ตลอดจนมีผลงานในด้านการพัฒนาประเทศด้วย

          พระกำเนิด
          สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  ประสูติเมื่อวันที่ 21  มิถุนายน พ.ศ. 2405  มีพระนามเดิมว่า  พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร  ทรงเป็นพระราชโอรสองค์ที่ 57  ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4)  กับเจ้าจอมมารดาชุ่ม

          การศึกษา
          พระองค์เจ้าดิศวรกุมารทรงศึกษาชั้นต้นในพระบรมมหาราชวัง  และทรงศึกษาภาษาอังกฤษในโรงเรียนหลวง  เมื่อมีพระชนมายุ 13 พรรษา  ทรงบรรพชาเป็นสามเณร  ประทับอยู่ที่วัดบวรนิเวศวิหาร
          พระชนมายุ 15 พรรษา  สำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยทหารบก  และได้รับพระราชทานยศเป็นนายเรือร้อยตรีทหารมหาดเล็ก

          ผลงาน
          สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ  ทรงเป็นผู้ที่มีผลงานเป็นที่ปรากฏชัดจำนวนมาก  ดังนั้น  ในด้านตำแหน่งหน้าที่การงานและพระอิสริยยศของพระองค์  จึงเจริญรุ่งเรืองขึ้นเป็นลำดับ  ดังนี้
          -  พ.ศ. 2428  ได้รับพระราชทานยศนายพันโท  เป็นผู้บังคับกรมทหารมหาดเล็ก  และปีต่อมาดำรงพระอิสริยยศเป็น  กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ
          -  พ.ศ. 2432  ย้ายจากฝ่ายทหาร  ไปปฏิบัติงานด้านพลเรือ  ตำแหน่งผู้กำกับธรรมการ  ปีต่อมาเลื่อนขึ้นเป็นอธิบดีกรมศึกษาธิการ
          -  พ.ศ. 2435 - 2458  เป็นเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย  ระหว่างนี้ได้เลื่อนพระอิสริยยศเป็น  กรมหลวงดำรงราชานุภาพ  และกรมพระดำรงราชานุภาพตามลำดับ
          -  พ.ศ. 2466  ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมุรธาร  และเป็นนายพลเอก
          -  พ.ศ. 2468  เป็นอภิรัฐมนตรี  และปีต่อมาเป็นนายกราชบัณฑิตยสภา
          -  พ.ศ. 2472  ได้เลื่อนพระอิสริยยศเป็น  สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

          พระองค์ทรงประกอบพระกรณียกิจด้านต่าง ๆ จำนวนมาก  มีส่วนในการบริหารและพัฒนาประเทศเป็นอย่างมาก  ทรงเป็นที่ไว้พระราชหฤทัยของรัชกาลที่ 5  เป็นอย่างยิ่ง  สำหรับผลงานต่าง ๆ ประมวลได้อย่างสังเขป  ดังนี้
          ด้านการศึกษา
          -  ขยายการศึกษาโดยอาศัย "วัด"  เป็นสถานที่ถ่ายทอดความรู้
          -  จัดตั้งโรงเรียนฝึกหัดข้าราชการพลเรือน  (ต่อมาได้เลื่อนฐานะเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย)
          -  ปรับปรุงและแก้ไขข้อบกพร่องของหอพระสมุดวชิรญาณ
          -  ริเริ่มและวางรากฐานกิจการพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ
          ด้านการปกครอง
          -  จัดตั้งให้งานในกระทรวงมหาดไทยมีระบบข้าราชการที่ชัดเจนขึ้น
          -  จัดการระบบการปกครองส่วนภูมิภาคที่เรียกว่า  ระบบเทศาภิบาล
          -  ริเริ่มการออกโฉนดที่ดิน
          งานพระราชนิพนธ์
          สมเด็จ ฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงมีงานพระนิพนธ์เป็นจำนวนมาก  เช่น  พงศาวดาร 134 เรื่อง  โครงกลอน 92 เรื่อง  เกี่ยวกับศาสนา 76 เรื่อง  ประวัติต่าง ๆ 160 เรื่อง  และตำนาน 103 เรื่อง  เป็นต้น  ผลงานชิ้นสำคัญที่เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย  เช่น  ไทยรบพม่า  เสด็จประพาสต้น  นิราศนครวัด  และนิทานโบราณคดี  เป็นต้น
          สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ  ได้รับการถวายเกียรติจากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO)  โดยยกย่องให้พระองค์เป็น  บุคคลสำคัญระดับโลก  ซึ่งนับเป็นการยืนยันในด้านความสามารถของพระองค์ได้เป็นอย่างดี

 

ที่มาและได้รับอนุญาตจาก :
เอกรินทร์  สี่มหาศาล  และคณะ . ประวัติศาสตร์ ป.6 . พิมพ์ครั้งที่ 3 . กรุงเทพ ฯ : อักษรเจริญทัศน์

ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง