ในห้องเรียน
อยากรู้ถามทรูปลูกปัญญา
ติดต่อทรูปลูกปัญญา

สัมผัสในบทร้อยกรอง

บทร้อยกรอง คือ การแต่งเรื่องหรือคำประพันธ์ โยมีกำหนดข้อบังคับต่างๆ โดยเฉพาะการสัมผัสคำ เพื่อให้เกิดความไพเราะ และความสนุกสนาน

คำสัมผัสในบทร้อยกรอง แบ่งเป็น 2 ประเภท คือสัมผัสในและสัมผัสนอก

๑. สัมผัสใน
สัมผัสใน คือ การสัมผัสคล้องจองของคำที่อยู่ในวรรคเดียวกัน ซึ่งในบทร้อยกรองจะมีสัมผัสในหรือไม่มีก็ได้ แต่กวีนิยมแต่งบทร้องกรองให้มีสัมผัสในเพื่อช่วยให้เกิดความไพเราะยิ่งขึ้น
สัมผัสใน มี 2 ประเภท คือ
๑.๑ สัมผัสสระ คือ คำที่มีเสียงสระเหมือนกัน หรือคำที่มีเสียงสระและเสียงตัวสะกดเหมือนกัน เช่น
- อันความคิดวิทยาเหมือนอาวุธ (คิด-วิท) (ยา-อา)
- อย่าอวดดีมีทรัพย์เที่ยวจับเเจก (ดี-มี) (ทรัพย์-จับ)
๒.๒ สัมผัสอักษร คือ คำที่มีเสียงพยัญชนะต้นเหมือนกัน เช่น
- นกน้อยนอนแนบน้ำ ในนา (สัมผัสอักษรด้วยกันทุกคำ)
- เพราะรักเรายิ่งใหญ่ ทอแสงไปประกายจ้า (รัก-เรา) (ป-ประ)

๒. สัมผัสนอก
สัมผัสนอก คือ คำที่บังคับให้สัมผัสคล้องจองกันในระหว่างวรรคหนึ่งกับอีกวรรคหนึ่ง ซึ่งมีตำแหน่งแตกต่างกันตามชนิดของคำประพันธ์นั้นๆ และมักเป็นสัมผัสสระ ถ้ามีตัวสะกดก็ต้องเป็นมาตราเดียวกัน
                       ปากเป็นเอกเหมือนเสกเสกมนต์ให้คนเชื่อ        ฉลาดเหลือวาจาปรีชาฉาน
               จะกล่าวถ้อยคำไม่รำคาญ                                   เป็นรากฐานเทิดตนพ้นลำเค็ญ
ตัวอย่าง บทร้อยกรองที่มีสัมผัสในและสัมผัสนอก
                       จะพูดจาปราศัยกับใครนั้น                            อย่าตะคั้นตะคอกให้เคืองหู
                ไม่ควรพูดอื้ออึงขึ้นมึงกู                                      คนจะหลู่ล่วงลามไม่ขามใจ
                                                                                                สุภาษิตสอนหญิง

ชมสวน
                       ทุกดอกใบในสวนควรถนอม                          เพียงดมดอมให้ชื่นใจในสวนขวัญ
                อย่าได้พรากจากต้นให้ไกลกัน                               บุษบันจะเฉาเศร้าระทม
                        กว่าดอกไม้จะผลิดอกออกชูช่อ                     กิ่งก้านต่อแต่งต้นจนงามสม
                 ต้องรดน้ำซ้ำพรวนดินป้องแดดลม                          หากเชยชมชั่วครู่อดสูใจ
                                                                                                       จตุภูมิ วงษ์แก้ว

ที่มาและได้รับอนุญาตจาก :
เอกรินทร์ สี่มหาศาล และคณะ. ภาษาไทย ป.4. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์.

ข้อสอบที่เกี่ยวข้อง